یعنی چه
تفرقهافکنی به عمل یا فرآیندی گفته میشود که در آن فرد یا گروهی با اهداف مغرضانه (مانند تضعیف انسجام رقیب برای تسلط بر آنها)، میان اعضای یک جامعه، سازمان یا پیروان یک آیین، دشمنی، بدبینی و جدایی ایجاد میکنند.
تلفظ
این واژه از دو بخش ترکیبی تشکیل شده است: «تَفْرِقَه» با فتح تاء، سکون فاء و کسر راء؛ و «اَفْکَنی» با فتح الف و سکون فاء.
به انگلیسی
در ادبیات سیاسی و اجتماعی انگلیسی، برای اصطلاح مشهور «تفرقه بینداز و حکومت کن» از عبارت Divide and rule استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی تعابیری مانند «إشاعة الانقسام» نیز برای توصیف ساختار چنددستگی به کار میروند.
به فارسی
واژههای مترادف و هممعنی فارسی آن شامل تفرقهاندازی، شقاقافکنی، تشتتآفرینی و برهمزدن اتحاد است. متضادهای آن نیز واژگانی چون اتحاد، همبستگی، انسجام، وفاق و یکپارچگی هستند.
در قرآن
گرچه خود ترکیب واژگانی «تفرقهافکنی» در قرآن نیامده، اما مفهوم آن به شدت نکوهش شده است؛ مانند آیه ۱۰۳ سوره آلعمران (وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُوا) که به اتحاد دعوت میکند و آیه ۱۵۹ سوره انعام که کسانی را که در دین خود تفرقه ایجاد کردند (إِنَّ الَّذِينَ فَرَّقُوا دِينَهُمْ) ملامت میکند. ریشه این عمل در قرآن غالباً «بَغْی» (زیادهخواهی و حسادت) معرفی شده است.
نماد چیست
در مفاهیم فرهنگی و تجسمی، تفرقهافکنی نمادهای مختلفی دارد؛ از جمله «قیچی» به نشانه بریدن پیوندها، «شکاف و ترک در یک دیواره واحد»، و یا «شکستن یک دسته چوب متحد به شاخههای ضعیف و جداگانه». در فضای سیاسی تاریخی نیز یادآور استراتژی استعماری امپراتوری بریتانیا است.
جمعبندی و توضیح کامل تفرقه افکنی
تفرقهافکنی یک واژه مرکب عربی-فارسی است که بخش اول آن یعنی «تفرقه» از ریشه عربی (ف ر ق) به معنی جدا کردن و بخش دوم آن یعنی «افکنی» از مصدر فارسی افکندن میآید. این اصطلاح در حوزه علوم اجتماعی و سیاست اهمیت بالایی دارد و به تلاشهای آگاهانه برای از بین بردن انسجام و همبستگی یکپارچه جامعه اشاره میکند.
از نگاه آسیبشناسی، تفرقهافکنی با ایجاد دوگانگیهای کاذب و برانگیختن تعصبات کور، قدرت جمعی را مستهلک کرده و جامعه را در برابر تهدیدات بیرونی یا استبداد داخلی آسیبپذیر میسازد. به همین دلیل در متون دینی، ادبی و اندیشههای سیاسی همواره به عنوان یک ضد ارزش و عامل فروپاشی ملتها معرفی شده است.