یعنی چه
زمهریر در لغت به معنای نهایت شدت سرما و انجماد است. در ادبیات و باورهای عامه، به هوای بسیار سردی اطلاق میشود که از شدت برودت، سوزاننده به نظر میرسد. همچنین در برخی روایات دینی به بخشی از دوزخ (جهنم سرد) اشاره دارد که سرمای آن متلاشیکننده است.
ریشه
این واژه ریشه در زبانهای ایران باستان دارد؛ بخش اول آن یعنی «زم» در اوستایی و پارسی باستان به معنی سرما است (همانطور که در زمستان، شمیران و سمیرم دیده میشود). این واژه وارد زبان عربی شده و در ساختار باب رباعی مجرد به صورت صیغه مبالغه «زمهریر» درآمده است.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه با فتح زاء، سکون میم، فتح هاء و یای کشیده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، طراحان معمولاً از واژه زمهریر به عنوان پاسخ برای راهنماهای ۶ حرفی مانند «سرمای بسیار سخت»، «یخبندان شدید» یا «نام جهنم سرد» استفاده میکنند.
به انگلیسی
برای انتقال مفهوم زمهریر در زبان انگلیسی از عباراتی استفاده میشود که شدت فوقالعاده سرما را نشان میدهند. در اصطلاحات علمی، گاهی برای تقریب ذهن به مفهوم برودت مطلق، از Absolute zero نیز استفاده میشود.
به ترکی
در ترکی عثمانی و ترکی استانبولی مدرن، واژه Zemheri دقیقاً به سردترین دوره زمستان (چله بزرگ) و سرمای شدید و جانکاه اطلاق میشود.
به فارسی
معادلهای خالص فارسی این واژه شامل عباراتی چون «سرمای سخت»، «سوز زمستان»، «دیماه سنگین» و «یخبندان» است که در متون نظم و نثر پارسی برای به تصویر کشیدن زمستانهای تاریک و سخت به کار میرود.
در قرآن
این کلمه تنها یک بار در قرآن کریم آمده است. خداوند در توصیف بهشت و آرامش مؤمنان میفرماید که در آنجا نه آفتاب و گرمای سوزان میبینند و نه سرمای سخت و آزاردهنده. این آیه نشاندهنده اعتدال مطلق هوای بهشت است.
جمعبندی و توضیح کامل زمهریر
واژه زمهریر یکی از کلمات عمیق و پرطنین در زبان فارسی است که ریشهای کهن دارد. این واژه که از ترکیب واژه باستانی «زم» (به معنی سرما) شکل گرفته و سیر تطور جالبی را در زبان عربی و فارسی طی کرده است، به معنای نهایت شدت سرما، یخبندان کشنده و سوز زمستانی است.
در فرهنگ و باورهای اسلامی، زمهریر علاوه بر معنای لغوی، به عنوان نمادی از «جهنم سرد» شناخته میشود؛ جایگاهی که برودت و انجماد آن همانند آتش دوزخ برای گناهکاران عذابآور است. این کلمه در قرآن کریم نیز برای توصیف اعتدال بینظیر بهشت و نبودِ هرگونه سرمای آزاردهنده به کار رفته است.
در ادبیات فارسی، شاعران بزرگ از زمهریر به عنوان نمادی برای به تصویر کشیدن فضاهای خفقانآور، بیمهری، ناامیدی مطلق و شرایط بسیار سخت و جانکاه زندگی استفاده کردهاند. این واژه امروزه نیز در زبان فارسی، کنایهای رسا برای توصیف شبها و روزهای بینهایت سرد و منجمدکننده است.