یعنی چه
عبارت «ذکر قابض» یا به صورت دقیقتر «ذکر یا قابض»، اشاره به یکی از اسامی حسنی (نامهای نیکوی خداوند) در اسلام دارد. القابض به معنای کسی است که روزی یا جانها را به مصلحت و حکمت خویش تنگ میگیرد، جمع میکند یا در مشت میگیرد. در اصطلاح دینی و عرفانی، این ذکر برای تجلی صفت جلال و عدل الهی به کار میرود.
تلفظ
تلفظ این ترکیب به صورت «ذِکْ رِ قا بِ ض» (Zekr-e Qaabez) است.
به انگلیسی
در متون انگلیسی و ترجمه اسماءالحسنی، برای این واژه از معادلهای Al-Qabid یا اصطلاحاتی نظیر The Restrainer و The Withholder استفاده میشود.
به عربی
این ترکیب ریشه در زبان عربی دارد و صفت فاعلی آن «القابض» از ماده «ق ب ض» است.
به فارسی
معادلهای فارسی واژه قابض شامل کلماتی چون گیرنده، جمعکننده، تنگکننده و درهمکشنده است و متضاد آن واژه «باسط» به معنی گشایشگر میباشد.
در قرآن
اسم «القابض» به صورت مستقیم و اسمی در متن قرآن نیامده است، اما مفهوم و فعل آن در آیه ۲۴۵ سوره بقره به کار رفته است: «وَاللَّهُ يَقْبِضُ وَيَبْسُطُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ» (و خداست که روزی را تنگ میگیرد و وسعت میدهد).
نماد چیست
در نظام سنتیِ ذکر و عرفان اسلامی، این نام نماد عدل، اقتدار، ابهت و تجلی صفت جلال الهی در برابر ستمگران است. همچنین نمادی از امتحان مؤمنان از طریق تنگنای معیشتی یا حالت «قبض قلبی» در سلوک عرفانی به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل ذکر قابض
ترکیب «ذکر قابض» به عنوان یک ذکر مستقل، مشهور و کلاسیک در منابع فقهی ثبت نشده است، اما اشاره به یکی از اسماءالحسنی یعنی «القابض» دارد که معمولاً در متون ادعیه و عرفانی به صورت «یا قابض» به کار میرود. این صفت الهی بیانگر قدرت خداوند در کنترل، محدود کردن و تنگ کردن رزق یا گرفتن جانها بر اساس حکمت بالغه اوست.
در فرهنگ اسلامی، اسم قابض معمولاً در کنار صفت «باسط» (گشایشگر) ذکر میشود تا تعادل میان بیم و امید، و تجلی همزمان صفات جلال و جمال الهی را نشان دهد. در کتابهای ادعیه مانند جوشن کبیر نیز به این صفت اشاره شده و برکات متعددی برای مداومت بر آن در راستای دفع شر ظالمان ذکر کردهاند.