یعنی چه
اهورامزدا به معنای «سرورِ دانا»، «خداوندگارِ خرد» یا «ذات والای دانشمند» است. در باورهای ایرانی باستان و آیین زرتشت، او خدای واحد، مهربان، دانای کل و توانایی است که سرچشمه تمام نیکیها، راستیها و روشناییها در جهان به شمار میرود و عاری از هرگونه بدی و تاریکی است.
ریشه
این واژه ریشه در زبانهای هندواروپایی و ایران باستان دارد. در اوستا به صورت «مزدا اهوره» و در کتیبههای هخامنشی به صورت «ائورمَزدا» آمده است. بخش اول (اهورا) یعنی سرور و هستیبخش، و بخش دوم (مزدا) از ریشه هندواروپایی به معنای دانش، خرد و هوشمندی گرفته شده است.
تلفظ
تلفظ این واژه در فارسی امروزی به صورت «اَهورامَزدا» است. در سیر تحول زبان، این نام در فارسی میانه (پهلوی) به صورتهای «هُرمَزد»، «اورمزد» و «هرمز» تغییر شکل یافته و در ادبیات فارسی نیز به کار رفته است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، کلمه «اهورامزدا» پاسخ رایجی برای راهنماهایی مثل «خدای زرتشتیان»، «سرور دانا» یا «آفریدگار نیکی در ایران باستان» است که دقیقاً از ۹ حرف تشکیل میشود. صورتهای کوتاهتر آن مانند اورمزد و هرمز نیز کاربرد دارند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی این نام به صورت «Ahura Mazda» نگاشته میشود. در متون دینشناسی و فلسفی غرب، برای بیان مفهوم اصطلاحی آن اغلب از عبارت «The Wise Lord» (سرور دانا) استفاده میکنند.
نماد چیست
اهورامزدا مظهر پاکی و دانایی مطلق است و در جهان مادی با نور، روشنایی و آتش پاک آتشکدهها نمادپردازی میشود. بر خلاف تصور عامه، نگاره مرد بالدار یا «فروهر» نماد روح پیشرو و ارواح طیبه است، نه خودِ ذات اهورامزدا؛ چرا که او در اندیشه زرتشت ماهیتی کاملاً معنوی (مینو) دارد و فاقد شکل مادی است.
جمعبندی و توضیح کامل اهورامزدا
اهورامزدا اصیلترین و والاترین مفهوم خداوند در تاریخ و فرهنگ ایران باستان است که توسط زرتشت به عنوان خدای واحد و آفریدگار نیکیها معرفی شد. این واژه از ترکیب دو بخش «اهورا» به معنی سرور و هستیبخش و «مزدا» به معنی دانا شکل گرفته که در مجموع مفهوم «سرور دانا» یا خداوندگار خرد را بازگو میکند. در جهانبینی ایرانی، او در نقطهای کاملاً متضاد با اهریمن (مظهر تاریکی و جهل) قرار دارد.
این نام در سیر تاریخی خود در کتیبههای هخامنشی مانند سنگنبشته بیستون تجلی یافت و بعدها در دوران ساسانی و زبان فارسی میانه به واژگانی چون اورمزد و هرمز تبدیل شد. اهورامزدا در متون کهن مظهر نور، راستی و خرد مطلق است و در آیین باستان، آتش و روشنایی به عنوان نمادهای زمینی برای نیایش او انتخاب شدهاند تا جلوهگر پاکی ذات وی باشند.