یعنی چه
این واژه کنایه از سرعت بسیار بالا و رخ دادن کاری در کمترین زمان ممکن است. زمانی که به اندازه باز و بسته شدن یک پلک به طول میانجامد و به عنوان شاخصی برای کارهای آنی و لحظهای استفاده میشود.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب عربی به صورت [tarfatul-'ayn] است که در زبان فارسی معمولاً به صورت «طرفهالعین» با کسره اضافه خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ اصلی برای این مفهوم واژه ۹ حرفی «طرفه العین» است. همچنین کلماتی نظیر لحظه، لمحه و آن نیز به عنوان پاسخهای جایگزین و کوتاهتر کاربرد دارند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی از اصطلاحات کنایی مشابهی که به حرکت چشم یا کسری از ثانیه اشاره دارند برای رساندن این مفهوم استفاده میشود.
به عربی
این واژه خود ریشه در زبان عربی دارد و ترکیبی از «طَرفة» (یکبار پلک زدن) و «عین» (چشم) است که در عبارات فصیح و روزمره عربی به کار میرود.
به فارسی
معادلهای دقیق و اصیل فارسی این عبارت شامل واژههایی چون «یک چشم بر هم زدن»، «دم»، «آن» و «لحظه» است که همگی بر کوتاهی بیاندازه زمان دلالت میکنند.
در قرآن
عین عبارت «طرفة العین» در متن قرآن نیامده است، اما تعابیر کاملاً هممعنی با آن وجود دارد؛ مانند آیه ۴۰ سوره نمل: «قَبْلَ أَنْ يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ» (پیش از آنکه پلک چشمت به هم بخورد) در داستان انتقال تخت بلقیس، و آیه ۷۷ سوره نحل: «وَمَا أَمْرُ السَّاعَةِ إِلَّا كَلَمْحِ الْبَصَرِ» (و کار قیامت جز مانند یک چشم بر هم زدن نیست). همچنین عبارت معروف «اللّهُمَّ لا تَکلنی إلی نَفسی طَرفَةَ عَینٍ أبَداً» یک حدیث نبوی مشهور است.
جمعبندی و توضیح کامل طرفه العین
واژه «طرفه العین» یک ترکیب اضافه اقترانی عربی است که از دو بخش «طَرفة» به معنای یکبار پلکزدن و «عین» به معنی چشم تشکیل شده است. این عبارت در ادبیات فارسی و فرهنگ اسلامی به عنوان یک کنایه پرکاربرد برای نشان دادن کوتاهترین زمان ممکن، سرعت فوقالعاده بالا و فوریت در انجام یک کار یا وقوع یک رویداد به کار میرود.
این اصطلاح علاوه بر کاربرد گسترده در اشعار کلاسیک فارسی برای توصیف ناپایداری دنیا و گذر سریع عمر، ریشه در مفاهیم دینی نیز دارد. اگرچه خودِ این ترکیب عینا در آیات قرآن ذکر نشده، اما مفهوم دقیق آن در قالب عباراتی چون «کلمح البصر» و تعابیر مرتبط با قدرت مطلقه الهی در تغییر آنی امور به چشم میخورد. همچنین در ادعیه و احادیث مأثور، از جمله دعاهای معروف نبوی، برای تأکید بر نیاز دائمی انسان به هدایت الهی استفاده شده است.