یعنی چه
اغراض نفسانی به خواستهها، انگیزهها یا هدفهایی گفته میشود که از نفس امّاره، هوا و هوس، یا خودخواهی سرچشمه میگیرند؛ نه از عقل، اخلاق یا حقیقت. این اصطلاح زمانی به کار میرود که فرد در تصمیمگیریها یا قضاوتهای خود، منافع شخصی و تمایلات درونیاش را بر حق و عدالت ترجیح دهد.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب به صورت «اَغْراضِ نَفْسانی» (aġrāż-e nafsānī) است.
در جدول
در کلمات متقاطع، پاسخ این عبارت با توجه به تعداد حروف (۱۱ حرف) خودِ «اغراض نفسانی» است و کلماتی مانند هوای نفس یا غرضورزی نیز به عنوان مفاهیم مشابه کاربرد دارند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی با توجه به سیاق متن، عبارات فوق دقیقترین معادلها برای رساندن مفهوم تمایلات و اهداف برخاسته از نفس هستند.
به فارسی
معادلهای فارسی و روان این ترکیب شامل واژههایی چون هوا و هوس، خواهشهای نفسانی، انگیزههای شخصی، خودخواهی، منفعتطلبی و نیتهای شخصی و غیرخالص است.
در قرآن
عبارت دقیق «اغراض نفسانی» در قرآن نیامده است، اما مفهوم نزدیک آن به وفور با واژگانی چون «هَویٰ» (هوای نفس) یا «أَهْوَاء» (خواستههای نفسانی) ذکر شده است؛ مانند آیه ۴۳ سوره فرقان: «أَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلَٰهَهُ هَوَاهُ» (آیا دیدی کسی را که هوای نفسش را معبود خود قرار داد؟).
نماد چیست
در ادبیات سنتی، عرفانی و اخلاقی، اغراض نفسانی نماد «نفس امّاره» یا خودِ پایینتر انسان است. در متون عرفانی مانند اشعار مولانا، هوای نفس و اغراض آن به «سگ هار» (به دلیل طمع) یا «اژدها» (به دلیل سیریناپذیری و پنهانکاری در لایههای روح) تشبیه و نمادگذاری شده است.
جمعبندی و توضیح کامل اغراض نفسانی
ترکیب «اغراض نفسانی» از دو واژه عربی «اغراض» (جمع غرض به معنی هدف و قصد) و «نفسانی» (منسوب به نفس و خواهشهای درونی) تشکیل شده است. این اصطلاح در ادبیات اخلاقی، دینی و عرفانی ما به تمامی انگیزهها و اهدافی اشاره دارد که ریشه در خودخواهی، سودجویی و تمایلات مادی دارند و سدی در برابر حقیقتجویی و اخلاص محسوب میشوند.
نکته ظریف و مهم، تمایز این اصطلاح با «اعراض نفسانی» (با حروف ع و ص) است؛ اعراض نفسانی اصطلاحی در طب سنتی و فلسفه است که به حالات روحی و روانی مانند خشم، شادی، ترس و اندوه اشاره دارد، در حالی که اغراض نفسانی کاملاً بار معنایی هدفگیریهای مغرضانه و خودخواهانه را دلالت میکند.
در ترازوی اخلاق، متضاد اصلی این مفهوم، «اخلاص» و «بیغرضی» است. کسی که بر بر اساس اغراض نفسانی عمل میکند، حقایق را فدای منافع یا کینههای شخصی خود میسازد و از مسیر عدالت خارج میشود.