یعنی چه
در علم نجوم مدرن، کواسر (یا کوازار) به هستههای کهکشانی بسیار فعال، درخشان و دوری گفته میشود که انرژی فوقالعاده عظیمی تابش میکنند و در تلسکوپها شبیه به ستاره دیده میشوند. در زبان و ادبیات کهن فارسی و زیستشناسی قدیم نیز کواسر به عنوان جمعِ کلمه «کاسر»، به معنای شکنندهها و به ویژه پرندگان شکاری (مانند عقاب و شاهین) که استخوان یا طعمه را میشکنند، کاربرد داشته است.
تلفظ
در معنای ادبی و قدیمی به صورت کُوَاسِر (kowāser) تلفظ میشود. در اصطلاح نجومی و علمی جدید، تلفظ آن به صورت کوآسار (quāsar) یا کوآزار است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، واژه «کواسر» یک پاسخ ۵ حرفی است. بسته به طراح جدول، معادلهای ۶ حرفی آن یعنی «اختروش» یا «کوازار» نیز ممکن است مدنظر باشند.
به انگلیسی
واژه نجومی مخفف عبارت Quasi-stellar radio source است و در انگلیسی Quasar یا QSO نامیده میشود. در مفهوم ادبی کهن به معنای پرندگان شکاری یا Breakers است.
به عربی
در زبان عربی مدرن برای مفهوم نجومی از وامواژه «كوازار» یا اصطلاح «نجم زائف» استفاده میشود. در زبان عربی کلاسیک، «الکواسر» دقیقاً به معنای پرندگان شکاری و گوشتخوار است.
به فارسی
معادل فارسی علمی و مصوب این واژه در اخترشناسی «اختروش» (شبیه به اختر/ستاره) است. در متون قدیمی فارسی نیز به عنوان یک کلمه وامگرفته از عربی، معنای «شکنندهها» و «مرغان شکاری» را میدهد.
نماد چیست
در ادبیات علمی و فرهنگ مدرن، کواسرها به دلیل ویژگیهای منحصربهفردشان نمادی از انرژی فوقالعاده عظیم، نور بسیار شدید در تاریکی و مظهر دوردستترین و ناشناختهترین نقاط کیهان و آغاز آفرینش جهان به شمار میروند.
معنی انگلیسی/خارجی
از آنجا که کواسر بیشتر به عنوان یک واژه بیگانه و اصطلاح علمی در نجوم میان مردم جستجو میشود، ریشه آن به دهه ۱۹۶۰ میلادی در زبان انگلیسی بازمیگردد. این کلمه از ترکیب حروف کلمات quasi-stellar radio source ساخته شده که به معنای «منبع رادیویی شبهستارهای» است؛ چرا که این اجرام با وجود فاصله میلیاردها سال نوری از زمین، به دلیل انرژی و نور فوقالعادهشان، در تلسکوپهای اولیه مانند یک ستاره محلیِ درخشان به نظر میرسیدند.
جمعبندی و توضیح کامل کواسر
واژه کواسر در زبان فارسی دو وجهه کاملاً متمایز دارد؛ در متون کهن، ادبی و زیستشناسی قدیمی، این کلمه ریشهای عربی داشته و به عنوان صفت یا نامی برای پرندگان شکاری و تیزچنگال (که استخوان طعمه را میشکنند) به کار میرفته است. با این حال، امروزه کاربرد اصلی و رایج آن در جامعه، مربوط به علم نجوم و اخترفیزیک مدرن است.
در نجوم، کواسر یا کوازار که معادل فارسی آن «اختروش» نامیده میشود، یکی از پرانرژیترین و درخشانترین پدیدههای جهان هستی است. کواسرها در واقع هستههای فعال کهکشانهای بسیار دوری هستند که یک سیاهچاله کلانجرم در مرکز آنها قرار دارد و با بلعیدن گازها و مواد اطراف، انرژی بیپایان و نوری خیرهکننده ساطع میکند که از میلیاردها سال نوری آنطرفتر نیز قابل مشاهده است.
بنابراین هنگام مواجهه با این کلمه در جدولها، لغتنامهها یا متون علمی، باید توجه داشت که آیا متن صبغه نجومی و مدرن دارد که در این صورت مترادف کوازار و اختروش است، یا ریشه در ادبیات کلاسیک دارد که به معنای جانوران و پرندگان شکاری خواهد بود.