یعنی چه
«شکیب گزیدن» یک ترکیب ادبی و اصیل در زبان فارسی است که به معنای آگاهانه انتخاب کردنِ صبر، بردباری و تحمل در برابر رنج، درد یا سختیهای زندگی است. این واژه بیشتر در شعر و نثر کلاسیک به کار میرود و نشاندهنده آرامش گرفتن و پیشه کردن شکیبایی است.
تلفظ
این ترکیب از دو واژه «شَکیب» (با فتحه شین) به معنی صبر و «گزیدن» (با ضمه گاف) به معنی انتخاب کردن تشکیل شده است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، عبارت «شکیب گزیدن» دقیقاً دارای ۹ حرف است و به عنوان معادل برای عباراتی چون «صبر کردن» یا «بردباری نمودن» کاربرد دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن این مفهوم ادبی و عمیق، از ترکیبهایی استفاده میشود که نشاندهنده انتخاب یا بهکارگیری ارادی صبوری و تحمل است.
به فارسی
مترادفها و معادلهای روان فارسی این اصطلاح شامل: صبر پیشه کردن، بردباری، تحمل کردن، شکیبایی کردن، تاب آوردن، حلم ورزیدن و اصطبار است. متضاد آن نیز بیتابی، بیقراری، ناشکیبایی و عجله مفرط است.
نماد چیست
در فرهنگ و ادبیات فارسی، شکیب گزیدن نماد عقلانیت در بحران، پختگی روحی و عرفانی، و ایستادگی در برابر رنجهاست. در شخصیتهای تاریخی و دینی نماد «حضرت ایوب» (به خاطر صبرش) و در مَثَلها نماد «سنگ صبور» و در طبیعت نماد گیاه «صبر زرد» است.
جمعبندی و توضیح کامل شکیب گزیدن
ترکیب فعلی «شکیب گزیدن» یکی از تعابیر زیبای ادبی در زبان فارسی است که ریشه در واژگان ایران باستان و زبان پهلوی دارد. واژه «شکیب» از ریشه پهلوی škēb به معنی آرامش و صبر است که با فعل «گزیدن» به معنی انتخاب کردن ترکیب شده و معنای عمیقِ «انتخابِ آگاهانه و داوطلبانهٔ بردباری» را میسازد. این اصطلاح نشان میدهد که صبر یک انفعالِ محض نیست، بلکه یک تصمیم فعالانه برای حفظ آرامش درونی است.
اگرچه خودِ این ترکیبِ فارسی در متن قرآن کریم نیامده است، اما از نظر مفهومی کاملاً با اصطلاحات قرآنی والایی همچون «صبر جمیل»، «اِصْطِبار» و «اتخاذ الصبر» همخوانی دارد. در متون عرفانی و ادبی، شکیب گزیدن به عنوان یکی از مراحل پختگی روحی و عبورِ سرشار از عقلانیت از بحرانها و تلاطمهای زندگی توصیف میشود.
همچنین جالب است بدانید که در برخی واژهنامههای معاصرِ پارسی سره، این عبارت به عنوان یک معادل ابداعی برای «اعتصاب کردن» نیز پیشنهاد شده است؛ با این حال، کاربرد اصلی، اصیل و شناختهشدهٔ آن در فرهنگ عامه و متون کهن، همان پیشه کردنِ صبر و شکیبایی در مواجهه با ناملایمات روزگار است.