زنگله یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل زنگله

واژه فارسی «زنگله» یک واژه اصیل و چندمعنایی است که ریشه در فارسی میانه و پهلوی دارد. این کلمه از ترکیب واژه «زنگ» (به نشانه صدای فلزی) و پسوند تصغیر «ـله» ساخته شده و در پرکاربردترین معنای خود به زنگ‌های کوچک و گردی اشاره دارد که به پای کودکان، پرندگان شکاری یا گردن حیوانات آویزان می‌کردند. این واژه در ادبیات کلاسیک فارسی و عرفان نیز جایگاه ویژه‌ای دارد؛ به طوری که عباراتی چون «زنگلهٔ روز» کنایه از خورشید عالم‌تاب است و در اشعار مولانا آویختن زنگله به گردن نمادی از مطیع ساختن و تنبیه به شمار می‌رود.

علاوه بر جنبه مادی و ظاهری، زنگله در فرهنگ و هنر ایرانی ساختارهای ظریفی دارد. در تاک‌داری، به خوشه‌های کوچک و فرعی انگور که به خوشه اصلی متصل هستند زنگله می‌گویند. همچنین در موسیقی سنتی و ردیف دستگاهی ایران، زنگله نام یکی از دوازده مقام اصلی و پرده‌های کهن موسیقی است که امروزه به عنوان یک گوشه شناخته می‌شود. این کلمه فاقد متضاد مستقیم در لغت‌نامه‌هاست و املای دقیق آن در جدول‌های کلمات متقاطع پنج حرف دارد.