بقبس یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل بقبس

واژه «بقبس» در واقع یک کلمه مستقل و اصیل در زبان فارسی به شمار نمی‌رود، بلکه یک ترکیب عربی قرآنی متشکل از حرف جر «بِـ» (به معنیِ با/به‌وسیله) و اسم «قَبَس» است. این ترکیب دقیقاً در آیه ۱۰ سوره مبارکه طه در داستان حضرت موسی (ع) آمده است، آن‌جا که در تاریکی و سرگردانی صحرا آتشی می‌بیند و به خانواده خود می‌گوید درنگ کنید تا شاید شعله‌ای (بِقَبَسٍ) از آن را برای شما بیاورم.

از نظر معنایی، قبس به تکه یا شعله‌ای از آتش گفته می‌شود که از یک منبع بزرگ‌تر مانند اجاق یا هیزم اصلی برداشته شده باشد. ریشه این کلمه (ق-ب-س) علاوه بر افروختن آتش، به معنای فایده گرفتن و کسب کردن نیز هست که واژه رایج «اقتباس» در زبان فارسی نیز از همین خانواده و به معنای برگرفتن دانش یا متنی از منبع دیگر است.

در فرهنگ‌های لغت و راهنمای جدول، این کلمه اصطلاحاً به عنوان رمز و پاسخی برای مفاهیمی چون «شعله برگرفته» یا «نماد هدایت موسوی» به کار می‌رود و در اشعار کهن فارسی نظیر اشعار حافظ شیرازی نیز به زیبایی به عنوان استعاره‌ای از نور معرفت و آگاهی تجلی یافته است.