یعنی چه
در مفهوم عمومی به معنای گفتگو، مباحثه و گفتوشنود علمی و نظری است. در علوم اجتماعی و فلسفه، گفتمان به مجموعه یا دستگاهی بینشی، فکری و زبانی گفته میشود که بر ذهنیت یک جامعه یا دوران تاریخی سایه میاندازد و مشخص میکند چه چیزهایی درباره یک موضوع میتوان گفت یا نگفت.
مترادف
واژههای فوق نزدیکترین همپوشانی معنایی را با جنبههای عمومی و تخصصی گفتمان دارند.
ریشه
این واژه یک ساختار جدید و حاصل واژهگزینی معاصر در زبان فارسی است که از ترکیب بن ماضی فعل گفتن (گفت) + پسوند اسمساز و حاصلمصدر (ـمان) برای معادلسازی واژگان مدرن فرنگی ساخته شده است.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه با ضمه روی گاف، سکون ف و ت، کسر تاء دوم و الف کشیده است.
در جدول
کلمه گفتمان دقیقاً ۶ حرف دارد و معمولاً در جدولهای کلمات متقاطع به عنوان پاسخ گفتگو یا نظام فکری طراحان پرسیده میشود.
به انگلیسی
در متون تخصصی علوم انسانی و زبانشناسی، واژه Discourse دقیقترین معادل برای نظام تولید معنا در جامعه است.
به عربی
در ادبیات معاصر و ترجمههای فلسفی جهان عرب، واژه «الخِطاب» به عنوان معادل دقیق گفتمان مدرن به کار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل گفتمان
واژه «گفتمان» یکی از کلیدیترین اصطلاحات در واژهگزینی معاصر فارسی است که توانسته مفهوم پیچیده و انتزاعی ساختارهای فکری و زبانی را به خوبی منتقل کند. این کلمه در وهله اول معنای ساده گفتگو و تبادل نظر را دارد، اما در نگاهی عمیقتر و علمی، به چتر فکری و فرهنگی خاصی اشاره میکند که شیوه تفکر و صحبت یک جامعه را در برههای از زمان شکل میدهد.
از منظر ساختاری، این کلمه حاصل ترکیب بن فعل و پسوند فارسی است و گرچه در متون کهن یا کتابهای مقدسی مانند قرآن عیناً وجود ندارد، مفاهیم همپوشان با آن نظیر قول، حوار و جدال همواره در زبان و اندیشه جریان داشتهاند. امروزه این واژه نمادی از پیوند میان زبان، قدرت و فرهنگ به شمار میرود.