یعنی چه
این کلمه دو کاربرد و ریشه اصلی دارد: نخست در زبان ایتالیایی و لاتین که به معنای پرنده «قمری» (Turtle dove) است و به عنوان نام خانوادگی اشخاص (مانند جرارد تورتورا، نویسنده کتاب معروف آناتومی) شناخته میشود؛ همچنین در برخی گویشهای محلی ایران مانند نطنزی و اصفهانی نیز به همین معنای قمری یا پرندهای شبیه آن به کار رفته است. دوم، واژه tortura در زبانهای اسپانیایی و پرتغالی که به معنی شکنجه، عذاب و رنج شدید است.
تلفظ
این کلمه به صورت فتح اول و ضم یا سکون حروف بعدی، یعنی [tôr-tô-rā] تلفظ میشود.
در جدول
در مسابقات جدول، کلمه تورتورا به عنوان یک واژه ۷ حرفی، بسته به راهنمای طراح، به عنوان نام پرنده قمری یا نویسنده کتاب آناتومی شناخته میشود.
به انگلیسی
بسته به ریشه واژه، در زبان انگلیسی معادلهای متفاوتی برای مفاهیم آن وجود دارد.
به ترکی
برای مفهوم پرنده از واژه Üveyik و برای مفهوم عذاب از واژه İşkence استفاده میشود.
به فارسی
این واژه اصالت بومی فارسی ندارد؛ اما بر اساس کاربردهای آن، نزدیکترین معادلهای فارسی معیار برای آن پرنده قمری، کبوتر دشتی یا واژه شکنجه و زجر شدید است. نباید آن را با گیاه دارویی «تاتوره» اشتباه گرفت.
نماد چیست
اگر واژه را برخاسته از ریشه ایتالیایی (پرنده قمری) بدانیم، در فرهنگ جهانی نماد صلح، دوستی، باروری و عشق وفادارانه میان زوجها است. اما اگر آن را معادل وامواژه لاتین tortura در نظر بگیریم، نمادی از ظلم، درد، اجبار و قدرت سرکوبگر است.
معنی انگلیسی/خارجی
کلمه Tortora در ایتالیایی مستقیماً به پرنده قمری اشاره دارد و به عنوان نام خانوادگی جرارد تورتورا (نویسنده کتاب آناتومی و فیزیولوژی شناخت جامعه پزشکی) در ایران شهرت دارد. از سوی دیگر، واژه با دیکته Tortura در زبانهای رومیتبار (اسپانیایی، پرتغالی) به معنی شکنجه و عذاب است که از ریشه لاتین torquere به معنای پیچاندن و درهمفشردن گرفته شده است.
جمعبندی و توضیح کامل تورتورا
واژه «تورتورا» یک کلمه اصیل و استاندارد در زبان فارسی معیار نیست و بیشتر به عنوان یک وامواژه یا نام خاص خارجی شناخته میشود. این کلمه دو وجهه معنایی کاملاً مجزا دارد؛ از یک سو در زیستشناسی و زبان ایتالیایی به معنی پرنده قمری است که به عنوان نام خانوادگی نویسنده مشهور کتابهای آناتومی (جرارد تورتورا) میان دانشجویان پزشکی ایران رواج زیادی دارد. از سوی دیگر، در زبانهای اروپایی همریشه با واژه انگلیسی torture، به معنای شکنجه و زجر شدید به کار میرود.
در فرهنگهای محلی ایران مانند نطنزی و اصفهانی نیز این واژه دقیقاً برای اشاره به نوعی پرنده شبیه بلبل یا قمری ثبت شده است که نشاندهنده نفوذ قدیمیتر ریشه لاتین آن در برخی گویشهاست. لازم به ذکر است که این کلمه هیچ ارتباطی با واژه سانسکریت و گیاهی «تاتوره» (داتوره) در فارسی ندارد و نباید با آن اشتباه گرفته شود.