یعنی چه
«ذیل وفیات الاعیان» یک ترکیب کتابشناختی و عنوان یک اثر تاریخی و سرگذشتنامهای (تراجم) است. در سنت کتابنویسی اسلامی، «ذیل» به معنای الحاقیه، تکمله یا دنبالهای است که نویسندگان و تاریخنگاران بعدی بر یک کتاب اصلی و معروف مینوشتند تا رویدادها یا شرححالهای زمانهای پس از آن را به متن اصلی اضافه کنند. در اینجا، این عبارت اشاره به آثار تکمیلی دارد که بر کتاب مشهور «وفیات الاعیان و انباء ابناء الزمان» اثر ابن خلّکان نگاشته شدهاند تا سرگذشت بزرگانِ پس از او را پوشش دهند.
تلفظ
تلفظ دقیق این ترکیب به صورتِ «ذِیل» (با فتح ذال و سکون یا)، «وَفَیات» (با فتح واو و فاء) و «الأعیان» (با فتح همزه و سکون عین) است.
در جدول
در پاسخ به سوالات جدول کشوری و طراحان جدول، عنوان این اثر تاریخی دقیقاً ۱۵ حرف دارد. از مشهورترین ذیلهای این کتاب میتوان به «فوات الوفیات» اثر ابن شاکر کتبی اشاره کرد.
به انگلیسی
در منابع انگلیسی و اروپایی، برای اشاره به این نوع آثار تکمیلی از واژگانی نظیر Continuation (ادامه) یا Supplement (تکمله/ضمیمه) استفاده میشود.
به عربی
این ترکیب اصالتاً عربی است و در زبان مبدا به همین صورت یا با عنوان تکمله برای کتاب ابن خلّکان شناخته میشود.
به فارسی
ترجمه تحتاللفظی و دقیق این عبارت در زبان فارسی، «دنباله بر کتاب تاریخ درگذشت سرشناسان» یا «تکملهٔ کتاب وفاتنامه بزرگان» است.
در قرآن
ترکیب «ذیل وفیات الاعیان» یک عنوان کتاب است و در قرآن وجود ندارد. واژه «ذیل» نیز در قرآن به کار نرفته است؛ اما مشتقات دیگر ریشههای آن مانند «توفی» (در آیه الله یتوفی الانفس) و «عین» به فراوانی در متن قرآن کریم دیده میشوند.
جمعبندی و توضیح کامل ذیل وفیات الاعیان
کتاب «وفیات الاعیان و انباء ابناء الزمان» نوشتهٔ ابن خلّکان، یکی از مهمترین و معتبرترین فرهنگنامههای سرگذشتنامهای (تراجم) در تاریخ جهان اسلام است که به شرح حال بزرگان، دانشمندان و وزرا تا قرن هفتم هجری میپردازد. از آنجا که تاریخ متوقف نمیشود، مورخانِ پس از او برای حفظ پیوستگی فرهنگی و تاریخی، اقدام به نگارش آثار تکمیلی کردند که در اصطلاح کتابشناسی به آنها «ذیل» میگویند.
عبارت «ذیل وفیات الاعیان» به عنوان یک واژهٔ لغوی عام کاربرد ندارد، بلکه یک اصطلاح تخصصی در حوزه تاریخنگاری و عنوان کتابهایی است که دانشمندان بعدی (مانند ابن شاکر کتبی در فوات الوفیات) در ادامه و تکمیل اثر ارزشمند ابن خلّکان تالیف کردهاند تا مشخصات متوفیان زمانهای بعد را به آن الحاق کنند.