یعنی چه
ترکیبی وصفی به معنای حقیقت یا ذاتی است که هرگز از بین نمیرود و زوال نمیپذیرد. این اصطلاح در ادبیات، کلام و عرفان برای اشاره به وجود همیشگی، بیجایگزین و بیپایان پروردگار به کار میرود.
تلفظ
این ترکیب به صورت کسرۀ اضافه در کلمه اول و فتحۀ حرف «ی» در کلمه دوم قرائت میشود: [ذاتِ لا یَ ز ا ل]
در جدول
در مسابقات جدول کلمات، این واژه معمولاً به عنوان پاسخ برای راهنماهایی چون «وجود بیزوال»، «ذات ابدی» یا «خداوند همیشگی» کاربرد دارد.
به انگلیسی
در برگردانهای فلسفی و الهیات انگلیسی، برای رساندن مفهوم اصالت بیزوال الهی از تعابیر فوق استفاده میشود.
به عربی
این ترکیب خود ریشهای کاملاً عربی دارد و در متون دینی عرب با تعابیری همارز که بر بقای مطلق دلالت دارند، بیان میشود.
به فارسی
معادلهای روان و سره فارسی این اصطلاح شامل تعابیری چون «ذات جاودان»، «وجود ازلی و ابدی» و «هستی بیمرگ» است.
در قرآن
ترکیب «ذات لایزال» به صورت مستقیم و با همین آرایه در متن قرآن ذکر نشده است؛ با این حال، حقیقت و مفهوم آن یعنی بقای مطلق خداوند و فانی بودن ماسویالله، در آیاتی نظیر آیه ۲۷ سوره الرحمن («وَيَبْقَىٰ وَجْهُ رَبِّكَ ذُو الْجَلَالِ وَالْإِكْرَامِ») به روشنی تبیین شده است.
جمعبندی و توضیح کامل ذات لایزال
عبارت «ذات لایزال» ترکیبی وصفی و اصطلاحی کلامی، ادبی و عرفانی است که از دو واژۀ عربی «ذات» (به معنی حقیقت و جوهر) و «لایزال» (به معنی آنچه نابود نمیشود و همواره هست) شکل گرفته است. این تعبیر در ساختار زبان فارسی منحصراً برای توصیف پروردگار و توحید مطلق به کار میرود و نمادی از ابدیت، بقا و ثبات بیکران الهی است.
در نگاه فلسفی و عرفانی، ذات لایزال در نقطۀ مقابل موجودات فانی و ممکنالوجود قرار میگیرد؛ به این معنا که جهان مادی و مخلوقات همگی دچار تغییر، زوال و نیستی میشوند، در حالی که تنها حقیقت پابرجا و تغییرناپذیر در هستی، ذات خداوند است. اگرچه این ترکیبِ خاص در متن قرآن مجید عیناً به چشم نمیخورد، اما مضمون دقیق آن در آیات متعددی که بر ابدیت وجه الهی تأکید دارند، مورد تأیید قرار گرفته است.