یعنی چه
زبان عیلامی، زبان باستانی و منقرضشدهٔ قوم و تمدن عیلام در جنوبغربی ایران امروزی (بهویژه خوزستان، شوش و فارس) است که از حدود ۲۶۰۰ تا ۳۳۰ پیش از میلاد در متون، الواح و کتیبهها استفاده میشد. این زبان از نظر زبانشناسی یک زبان منفرد یا ایزوله (Language Isolate) شناخته میشود؛ به این معنی که هیچ خویشاوندی قطعی و اثباتشدهای با هیچیک از خانوادههای زبانی شناختهشده در جهان (مانند هندواروپایی یا سامی) ندارد. این زبان در دورهٔ هخامنشیان نیز یکی از زبانهای رسمی دیوانسالاری و مکتوب امپراتوری بوده است.
تلفظ
تلفظ این عبارت در زبان فارسی به صورت [زَ بانِ عَ یْ لا می] است. واژهٔ عیلام در زبان خود عیلامیان هَتَمتی (Hatamti یا Haltamti) خوانده میشد، اما نام عیلام ریشه در زبانهای سامی (اکدی و عبری) دارد.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ به عنوان زبان باستانی جنوب غرب ایران یا زبان تمدن شوش، عبارت «زبان عیلامی» (۱۰ حرف) یا «ایلامی» (۶ حرف) است. همچنین در متون دوره اسلامی گاهی از آن با نام «خوزی» یاد شده است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به این زبان از اصطلاح Elamite language یا به صورت خلاصه Elamite و Elamitic استفاده میشود.
به فارسی
در منابع مکتوب فارسی و تاریخنگاری ایران، این واژه به صورتهای «زبان ایلامی»، «زبان شوشی»، «زبان انشانی» و «هتمتیایی» (بر اساس نام بومی آن) معادلسازی و نامیده شده است.
نماد چیست
زبان عیلامی نماد دیوانسالاری، حسابداری باستان، اصالت تمدنی پیشاآریایی در فلات ایران و خط میخی عیلامی (و عیلامی خطی در دورههای کهنتر) است. مهمترین نماد مکتوب و بصری آن، الواح گلی باروی تخت جمشید و نسخهٔ عیلامی کتیبهٔ سهزبانهٔ داریوش بزرگ در بیستون است.
جمعبندی و توضیح کامل زبان عیلامی
زبان عیلامی یکی از کلیدیترین عناصر هویتی و فرهنگی فلات ایران در دوران باستان است که به تمدن قدرتمند عیلام تعلق داشت. این زبان به دلیل ساختار مستقل خود، در دسته زبانهای منفرد (ایزوله) قرار میگیرد و با وجود همسایگی با زبانهای سامی و هندواروپایی، اصالت ساختاری خود را حفظ کرد و بعدها به یکی از زبانهای رسمی و اداری امپراتوری هخامنشی تبدیل شد.
امروزه آثار ارزشمندی چون الواح گلی تخت جمشید و کتیبه بیستون به این زبان نگاشته شدهاند که نشاندهنده نظام پیشرفته دیوانسالاری و مکاتبات اداری آن دوران است. مطالعه این زبان منقرضشده، دریچهای حیاتی برای درک تاریخ اجتماعی، اقتصادی و سیاسی ایران پیش از اسلام و پیوند تمدنهای کهن فلات ایران به شمار میرود.