یعنی چه
هجوع در لغت به معنی خوابیدن در شب یا به خواب رفتن است. این واژه در متون کهن و ادبیات کلاسیک به حالت غنودن، استراحت و آرامش شبانه اشاره دارد و گاهی مجازاً برای فروکش کردن و فرونشستن شدت گرسنگی یا آتش نیز به کار میرود.
تلفظ
این کلمه به صورت هُجوع (Hoju') تلفظ میشود که حرف اول آن دارای مصوت کوتاه ضمه (ـُ) است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، کلمه هجوع به عنوان پاسخ برای راهنماهایی مثل «خواب شبانه»، «خفتن» یا «آرام گرفتن» کاربرد دارد و یک واژه ۴ حرفی است.
به انگلیسی
برای انتقال مفهوم دقیق هجوع در زبان انگلیسی معمولاً از واژگان مربوط به استراحت و خواب شبانه استفاده میشود.
به عربی
واژه هجوع اصالتاً عربی و مصدر از ماده (هـ ج ع) است و در این زبان دقیقاً به معنای خوابیدن در شب به کار میرود.
به فارسی
برابرهای استوار فارسی این واژه شامل خواب، خفتن، غنودن و آرام گرفتن هستند که در ادبیات منظوم و منثور پارسی جایگزین آن میشوند.
نماد چیست
در فرهنگ اسلامی و عرفانی، این واژه و مشتقات قرآنی آن (مانند یهجعون) نماد تقوا، زهد و شبزندهداری (کم خوابیدن برای عبادت) است. در مواردی نیز در ادبیات به عنوان نمادی از غفلت یا آرامش موقت بدن برای تجدید قوا به کار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل هجوع
واژه «هجوع» یک کلمه وامگرفته از زبان عربی (از ریشه هـ ج ع) است که در ادبیات کلاسیک فارسی و متون کهن به وفور دیده میشود. معنای اصلی و محوری آن، خوابیدن در شب و آرام گرفتن است، هرچند که در کاربردهای فرعی به معنای فرونشستن گرسنگی نیز آمده است. بیت معروف سعدی («همه شب نبودش قرار و هجوع / ز تسبیح و تهلیل و ما را ز جوع») گواه روشنی بر کاربرد ادبی این واژه در تقابل با بیداری و بیقراری است.
این کلمه در قرآن کریم به صورت فعل مضارع «یَهْجَعُونَ» در سوره ذاریات تجلی یافته و به مؤمنانی اشاره دارد که اندکی از شب را میخوابند و باقی را به عبادت میپردازند؛ از این رو در فرهنگ عرفانی بار معنایی مثبتی در ستایش شبزندهداری و کمخوابی مخلصانه دارد.