یعنی چه
ذوی القربه (در اصل عربی: ذَوی القُربی) ترکیبی است از «ذوی» به معنای صاحبان و دارندگان، و «القربه/القربی» به معنای نزدیکی و قرابت. در مجموع این اصطلاح به خویشاوندان، نزدیکان و کسانی که با یکدیگر پیوند خونی و رحمی دارند اشاره میکند و در فرهنگ اسلامی و فقهی اهمیت بالایی دارد.
تلفظ
این ترکیب در اصلِ عربی با الف مقصوره به صورت «ذَوِیالْقُرْبَی» نوشته میشود و تلفظ دقیق آن با ضمهٔ قاف و سکون راء است. در زبان فارسی معمولاً به صورت «ذوی القربه» نیز مکتوب میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ عبارت «خویشاوندان و نزدیکان» در قالب یک ترکیب ۹ حرفی، «ذوی القربه» است.
به انگلیسی
برای انتقال مفهوم ذوی القربه در زبان انگلیسی از واژگانی که به روابط خانوادگی نزدیک و همخونی اشاره دارند استفاده میشود.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی است و در متون فصیح و قرآنی به صورت ذویالقربی به کار میرود.
به فارسی
معادلهای دقیق و سرهٔ این واژه در زبان فارسی شامل نزدیکان، بستگان، خویشان، ارحام و اقربا میشود که نشاندهندهٔ پیوند خانوادگی است.
نماد چیست
این عبارت نماد عینی مسئولیت اجتماعی و اخلاقی فرد در قبال شبکهٔ فامیلی خود است. در فرهنگ اسلامی، ذوی القربی نماد اولویت داشتنِ بستگان در انفاق، بخشش، ارث و حمایتهای مالی و عاطفی (صله رحم) به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل ذوی القربه
عبارت «ذوی القربه» که شکل قرآنی و معیار آن «ذویالقربی» است، از ترکیب دو واژهٔ عربی «ذوی» (صاحبان) و «القربی» (نزدیکی فامیلی) ساخته شده و به معنای خویشاوندان و بستگان نزدیک نسبی است. این اصطلاح با ورود به زبان فارسی، در لغتنامهها و متون فقهی و حقوقی جایگاه ویژهای یافته و مصداق بارز افرادی است که با یکدیگر پیوند رحمی و خونی دارند.
این واژه ۱۶ بار در قرآن کریم تکرار شده و در آیاتی مانند آیه خمس و آیه مودت نقش کلیدی دارد. در تفاسیر و احکام اسلامی، ذوی القربه به عنوان کسانی معرفی میشوند که در امور مالی مانند انفاق، صدقه و ارث بر دیگران اولویت دارند و حفظ رابطه با آنها (صله رحم) از واجبات اخلاقی است.
در کاربردهای عمومی و مسابقات جدول نیز این ترکیبِ ۹ حرفی معمولاً به عنوان هممعنی کلماتی چون اقربا، ارحام و بستگان به کار میرود و برعکس آن اصطلاحاتی مثل اجانب، اغیار و غریبهها هستند که به دوری نسبی اشاره میکنند.