یعنی چه
«جمع حیله» در زبان فارسی و عربی به معنای راهکارها، شگردها و تدابیر پنهانی است که فرد برای گشودن گرهی یا فریب دادن دیگری به کار میبندد. در متون کهن، این اصطلاح لزوماً بار منفی نداشته و به معنی دانش مکانیک (علم حیل) یا داشتن توانایی و راه چاره نیز استفاده میشده است.
تلفظ
واژه حیله در زبان فارسی با کسرِ «ح» و سکون «ی» تلفظ میشود. صورت جمع مکسر آن در زبان عربی به صورت «حِیَل» بر وزن «فِعَل» با فتح «ی» و «ل» خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع اگر عبارت راهنما دقیقاً «جمع حیله» باشد، پاسخ خود عبارت ۷ حرفی است. در صورتی که منظور شکل جمع کلمه باشد، واژه «حیل» پاسخ مناسب است.
به انگلیسی
برای رساندن مفهوم حیلهها و ترفندها در زبان انگلیسی از واژگانی نظیر tricks (به معنی کلکها یا شگردها) و stratagems (به معنی دسیسهها و تدابیر) استفاده میشود.
به عربی
کلمه حیله خود ریشه عربی دارد و جمع مکسر استاندارد آن در این زبان «حِیَل» است. همچنین کلماتی مانند مکاید و خدع به عنوان مترادفهای جمع کاربرد دارند.
به فارسی
در زبان فارسی اصیل، برای اشاره به این مفهوم میتوان از واژههایی چون ترفندها، دستانها، چارهگریها، فریبها و شگردهای پنهان استفاده کرد.
جمعبندی و توضیح کامل جمع حیله
عبارت «جمع حیله» در حقیقت به واژه «حِیَل» اشاره دارد که ریشه آن از ماده «ح و ل» در زبان عربی گرفته شده است. این ریشه در اصل به مفاهیمی چون دگرگونی، گردش و تدبیر پیوند دارد. به همین دلیل در فرهنگهای لغت و حتی در متون قرآنی (مانند آیه ۹۸ سوره نساء)، شکل مفرد آن گاهی به معنی «راه چاره، توانایی و امکان تغییر وضعیت» آمده و لزوماً معنای منفی فریبکاری ندارد.
با این حال، در گذر زمان و در زبان فارسی امروزی، این واژه بیشتر بار معنایی منفی به خود گرفته و معادل با ترفندهای فریبکارانه، مکرها، دسیسهها و شگردهای رندانهای است که برای دور زدن قوانین یا فریب افراد به کار میرود. همچنین در تاریخ علم، عبارت «علم حیل» به مهندسی مکانیک قدیم و ساخت ابزارهای شگفتانگیز فیزیکی اطلاق میشده است.
در فرهنگ عامه و ادبیات تعلیمی، نماد این واژه و مفاهیم همراستای آن معمولاً حیواناتی چون روباه و شغال هستند که با زیرکی منفی شناخته میشوند. شناخت ابعاد مختلف این کلمه به درک بهتر متون کلاسیک فارسی و عربی کمک شایانی میکند.