باد زار یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل باد زار

اصطلاح «باد زار» یکی از باورهای عمیق، جادویی و اسطوره‌ای در فرهنگ بومی سواحل و جزایر جنوبی ایران (از جمله قشم، هرمزگان، بوشهر و بلوچستان) است. برخلاف ظاهر کلمه که ممکن است در نگاه اول یک ترکیب فارسی به معنای «مکان بادخیز» (با فرض پسوند زار) یا «باد ضعیف» به نظر برسد و در واژه‌نامه‌های کلاسیک نظیر دهخدا مدخل مستقلی ندارد، ریشه واقعی آن به فرهنگ مردم‌شناسی «اهل هوا» بازمی‌گردد. واژه «زار» اصالتی غیرفارسی دارد و از طریق مهاجران و برده‌های آفریقایی از زبان امهری (اتیوپی) وارد زبان عربی و سپس بنادر خلیج فارس شده است.

در این باور بومی، بادها همان ارواح یا اجنه سرگردان در طبیعت هستند و باد زار به عنوان یکی از بی‌رحم‌ترین و کافرترینِ این ارواح شناخته می‌شود که فرد را بیمار و منزوی می‌کند. ناصر تقوایی نیز در سال ۱۳۴۸ مستند معروف «باد جن» را بر اساس پژوهش‌های غلامحسین ساعدی درباره همین آیین و مفهوم باد زار کارگردانی کرده است که از دقیق‌ترین منابع تصویری این پدیده به شمار می‌رود.