یعنی چه
این واژه از نظر لغوی به معنای عاملِ مبرهن ساختن و استدلال کردن است؛ یعنی کسی یا چیزی که با ارائه ادله منطقی، شواهد و مدارک، صحت یک گزاره یا ادعا را برای دیگران آشکار و غیرقابلانکار میکند. این کلمه از واژه عربی مدلّل (صفت فاعلی/مفعولی) و پسوند فاعلی فارسی تشکیل شده است.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب به صورت [مُدَلِّل کُنَندِه] است که در آن لام اول دارای تشدید و کسره است، هرچند در عرف عام گاهی به صورت مُدَلَّل (با فتح لام) نیز تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، این واژه معمولاً به عنوان راهنمای سوالاتی همچون «اثباتکننده با دلیل» یا «مبرهنکننده» کاربرد دارد و دقیقاً از ۹ حرف تشکیل شده است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی بسته به سیاق متن، عبارات فوق که مفاهیم اثبات، ارائه دلیل و مستندسازی را میرسانند به عنوان معادل به کار میروند.
به عربی
بخش اول این واژه خود ریشه عربی دارد و در زبان عربی فصیح از صفتهای فاعلی تککلمهای برای رساندن این معنا استفاده میشود.
به فارسی
سرهترین معادلهای فارسی برای این واژه ترکیبی، تعابیری همچون «دلیلآور»، «نمایانگر حجت» یا «استوارکننده سخن» هستند که مفهوم پشتیبانی از یک ادعا را میرسانند.
جمعبندی و توضیح کامل مدلل کننده
واژه «مدلل کننده» یک ترکیب فاعلی ساختاری در زبان فارسی است که از ریشه عربی «د ل ل» (در باب تفعیل) وام گرفته شده و با پسوند فاعلی «کننده» ترکیب شده است. این واژه در حوزههای منطق، حقوق، فلسفه و ادبیات علمی کاربرد فراوانی دارد و اشاره به شخص، متن، سند یا ابزاری دارد که ابهام را از یک ادعا برطرف کرده و صحت آن را با براهین استوار تضمین میکند.
اگرچه خود این ترکیب به صورت مستقل و مجزا در لغتنامههای کهن کمتر به چشم میخورد، اما معنای آن به طور کامل از مصدر «مدلل کردن» و واژه «مُدَلِّل» (به معنی ثابتکننده به دلیل) استخراج میشود. در واقع استفاده از این کلمه نوعی تاکید بر نقش عاملیت در فرآیند استدلال و مبرهن ساختن امور است.