یعنی چه
شبهبلور (Quasicrystal) در بلورشناسی به نوعی ساختار جامد و منظمِ اتمی اشاره دارد که برعکس بلورهای معمولی، فاقد تناوب تکراری یا تقارن انتقالی است؛ به این معنی که الگوهای هندسی اتمها فضا را کاملاً و بدون خلأ پر میکنند، اما جابهجا کردن الگو روی خودش، انطباق کامل ایجاد نمیکند. این حالت، ساختاری میانی بین بلورهای کاملاً منظم و جامدات بینظم (آمورف) است.
تلفظ
تلفظ این واژه ترکیبی از دو بخش «شِبه» (به کسر شین و سکون باء) به معنای مانند و «بِلور» (به کسر باء و ضم لام) است.
در جدول
در سؤالات جدول کشوری و حل معماها، پاسخ دقیق برای این مفهوم علمی با تعداد ۷ حرف، «شبه بلور» است.
به انگلیسی
این اصطلاح در زبان انگلیسی به صورت Quasicrystal شناخته میشود که از پیشوند quasi (شبه) و واژه crystal (بلور) تشکیل شده است.
به فارسی
در زبان فارسی علاوه بر واژه مصوب «شبهبلور»، از ترکیبهای مترادفی نظیر بلور شبهدورهای، بلور غیرتناوبی و شبهکریستال نیز در متون علمی و فیزیک حالت جامد استفاده میشود.
نماد چیست
شبهبلور در علم و فلسفه نماد «نظم پیچیده و بدون تکرار دورهای» است. در ریاضیات و هنر، کاشیکاری پنروز (Penrose tiling) و در معماری اسلامی، گرهچینیهای دهضلعی (مانند کاشیکاریهای حرم درب امام اصفهان) به عنوان نمادهای هندسی و عینیِ ساختار شبهبلورها شناخته میشوند.
جمعبندی و توضیح کامل شبه بلور
شبهبلورها یکی از شگفتانگیزترین کشفیات فیزیک حالت جامد و شیمی در قرن بیستم هستند که ساختار سنتی بلورشناسی را دگرگون کردند. تا پیش از کشف آنها توسط دانیل شختمن در سال ۱۹۸۲ (که در سال ۲۰۱۱ جایزه نوبل شیمی را برای او به ارمغان آورد)، دانشمندان تصور میکردند جامدات یا باید دارای ساختار کاملاً متناوب و تکرارشونده (بلور) باشند یا کاملاً بینظم و بیشکل (آمورف). اما شبهبلورها ثابت کردند که یک ماده میتواند نظم هندسی فوقالعادهای داشته باشد بدون اینکه الگوهای آن به طور متناوب تکرار شوند.
این ساختار منحصربهفرد باعث میشود که شبهبلورها ویژگیهای فیزیکی و مکانیکی خاصی مانند رسانایی حرارتی و الکتریکی کم، سختی بالا و مقاومت در برابر چسبندگی داشته باشند. جالب اینجاست که صدها سال پیش از کشف علمی شبهبلورها، هنرمندان و معماران دنیای اسلام از الگوهای شبهتناوبی مشابهی در گرهچینیها و کاشیکاریهای پیچیده مساجد استفاده میکردند که نشاندهنده درک عمیق شهودی از این نظم پیچیده هندسی است.