یعنی چه
دست انبویه واژهای کهن در زبان فارسی است که به دو مفهوم نزدیک به هم اشاره دارد: نخست، میوهای کوچک، گرد و زردرنگ از خانوادهٔ کدوییان (شبیه به خربزه یا گرمک کوچک) که خوراکی نیست اما عطر بسیار تند و دلپذیری دارد و آن را صرفاً برای بوییدن در دست نگه میدارند. دوم، گلولهای دستساز که از ترکیب انواع مواد معطر و عطرهای جامد ساخته میشد و در گذشته برای خوشبو کردن دست و استشمام مداوم همراه خود داشتند.
تلفظ
این واژه به صورت فتح اول (دَ) و سکون سین و تاء (دَست)، و فتح همزه و سکون نون و ضم باء (اَنبُویِه) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این واژه دقیقاً ۹ حرف دارد. از طراحان جدول ممکن است به عنوان راهنما از عباراتی چون «خربزه دستنبو»، «گوی خوشبو» یا «شمامه» استفاده کنند.
به انگلیسی
برای میوه معطر از معادل علمی و رایج Pocket melon یا Queen Anne's pocket melon استفاده میشود و برای گلوله عطری سنتی، واژه pomander معادل دقیق آن است.
به عربی
در زبان عربی به هر چیز خوشبو که برای بوییدن در دست گیرند شمامه میگویند که دقیقاً معادل دستانبویه فارسی است.
به فارسی
در زبان فارسی اصیل واژههای هممعنی و دگرگونشدهٔ دیگری مانند دستنبو، دستانبو، دستبویه، لخلخه و درداب برای این مفهوم به کار رفته است.
نماد چیست
در ادبیات عرفانی و کلاسیک فارسی، این واژه نماد لطافت، عطر بهشتی و هدیهای دلانگیز است. با این حال، در فرهنگ عامه گاهی به دلیل داشتن بوی خوش و نداشتن طعم یا گوشت خوراکی، مجازاً به عنوان نماد «ظاهر خوب اما بیمنفعت و گذرا» نیز یاد میشود.
جمعبندی و توضیح کامل دست انبویه
واژه «دست انبویه» که امروزه بیشتر به صورت مخفف «دستنبو» شناخته میشود، ترکیبی از دو کلمه «دست» و «انبوی» (از ریشه انبوییدن به معنی بوییدن) است. این واژه کاملاً پارسی نشاندهنده ابزاری طبیعی یا دستساز در ایران باهنر و باستان است که مردم برای عطرآگین کردن فضای اطراف خود یا دستانشان از آن استفاده میکردهاند.
این کلمه چه در قالب گیاهی زرد و راهراه از تیره کدوییان و چه در قالب گویهای معطر ترکیبی، جایگاه ویژهای در ادبیات منظوم و منثور فارسی داشته و شاعران بزرگی برای تصویرسازیهای استعاری و نمادین از لطافت و بوی خوش از آن بهره جستهاند. این واژه هیچ کاربردی در متن قرآن ندارد و یک اصطلاح کاملاً ادبی و بومی است.