یعنی چه
غرض نفسانی به معنای انگیزه، هدف یا قصدی است که ریشه در نفس امّاره، خودخواهی یا تمایلات شخصی دارد؛ نه نیت عقلانی یا الهی. این واژه معمولاً زمانی به کار میرود که سودجویی شخصی یا منفعتطلبی فردی مانع از قضاوت یا رفتار عادلانه میشود.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب وصفی به صورت «غَرَضِ نَفْسانی» (gha-ra-ze naf-sā-nī) است.
در جدول
در پاسخ به سوالات جدول کلماتی مانند غرض شخصی، هوای نفس یا سوء نیت نیز به عنوان گزینههای هممعنی کاربرد دارند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی متناسب با سیاق متن میتوان از عباراتی همچون carnal desire برای امیال درونی یا self-interest برای منفعتطلبی شخصی استفاده کرد.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی آن شامل انگیزه شخصی، خودخواهی، منفعتطلبی، نیت نفسانی، غرض شخصی و هواپرستی است.
در قرآن
خودِ ترکیب «غرض نفسانی» به صورت نص صریح در قرآن نیامده است؛ اما مفهوم آن تحت عنوان «هَوَی النَّفْس» یا «نفس أمّاره» بارها مطرح شده است. مانند آیه ۵۳ سوره یوسف: «وَمَا أُبَرِّئُ نَفْسِي إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ» که به کشش نفس به سوی منافع شخصی و بدیها اشاره دارد.
جمعبندی و توضیح کامل غرض نفسانی
ترکیب وصفی «غرض نفسانی» از دو واژه با ریشه عربی (غرض به معنی هدف و نفسانی به معنی منسوب به خواهشهای درونی) ساخته شده است. این اصطلاح در ادبیات اخلاقی و عرفانی به هر نوع سوء نیت، کینه، یا منفعتطلبی شخصی اطلاق میشود که انسان را از مسیر حق و قضاوت عادلانه دور میکند.
در دیدگاه قرآنی و اسلامی، اگرچه این عبارت عینا وجود ندارد، اما مصداق بارز پیروی از هوای نفس و تسلیم شدن در برابر نفس اماره است. در ادبیات سنتی، این مفهوم معمولاً با نمادهایی همچون «سگ حریص» یا «بت درونی» تصویر میشود که مانع رشد معنوی انسان است.
در مقابل غرض نفسانی، مفاهیمی چون اخلاص، خلوص نیت، ایثار و بیغرضی قرار دارند که نشاندهنده کمال اخلاقی و دوری از خودخواهی در رفتار و گفتار انسان هستند.