یعنی چه
این عبارت در اصل یک واژه واحد فارسی نیست، بلکه تلفظ و خوانش عامیانه و فارسیشدهای از عبارت قرآنی «دَنَا فَتَدَلَّى» است. در اصطلاح تفسیری و عرفانی، این تعبیر کنایه از اوج نزدیکی، سیر تقرب تام و به کمال رسیدن قرب معنوی بنده در پیشگاه پروردگار است.
تلفظ
در متون لغوی و قرآنی، تلفظ صحیح عبارتی که این اصطلاح از آن گرفته شده به صورت دَنَا (danā) فَتَدَلَّى (fa-tadallā) است، هرچند در افواه یا برخی جداول به صورت دنی فتدلی ثبت میشود.
در جدول
در مسابقات شرح در متن و جداول متقاطع، پاسخ این پرسش دقیقاً ۸ حرف دارد و به صورت «دنی فتدلی» یا «دنا فتدلی» وارد میشود.
به ترکی
در ترجمههای ترکی استانبولی قرآن کریم برای آیه مربوطه، از افعالی استفاده میشود که مفهوم تقرب شدید و متمایل شدن را میرسانند.
به فارسی
برگردان دقیق فارسی این عبارت بر پایه افعال آن، «نزدیک شد و سپس پایین آمد» یا «نزدیک شد و تقرب بیشتری یافت» است که سیر تکاملی یک واقعه را نشان میدهد.
در قرآن
این عبارت بخشی از آیه ۸ سوره نجم است: «ثُمَّ دَنَا فَتَدَلَّىٰ» (سپس نزدیک شد و بسیار نزدیکتر آمد). این آیه به سیر تقرب پیامبر اسلام (ص) یا شهود باطنی ایشان در شب معراج اشاره دارد که پس از آن به مرتبه «قاب قوسین» منجر شد.
نماد چیست
در ادبیات عرفانی و متون اسلامی، این عبارت نماد عالیترین مرتبه سیر و سلوک، شهود تام، معراج روحانی و غرق شدن در ذات و صفات الهی است.
جمعبندی و توضیح کامل دنی فتدلی
عبارت «دنی فتدلی» در حقیقت یک واژه مستقل در زبان فارسی نیست، بلکه صورت مکتوب و خوانش فارسیشدهای از عبارت معروف قرآنی «دَنَا فَتَدَلَّى» است که در آیه ۸ سوره نجم قرار دارد. این اصطلاح از دو فعل عربی تشکیل شده که اولی به معنای نزدیک شدن و دومی به معنای آویزان شدن یا بسیار نزدیکتر شدن است.
در فرهنگ اسلامی و ادبیات عرفانی، این ترکیب جایگاه ویژهای دارد و به عنوان کنایه و نمادی از اوج تقرب معنوی، معراج حضرت رسول (ص) و رسیدن به بالاترین درجات شهود باطنی به کار میرود؛ جایی که فاصله میان بنده و معبود به کمترین حد ممکن میرسد.
در میان اهل ادب و طراحان جدول نیز این عبارت هشتحرفی به عنوان یک اصطلاح قرآنی و مذهبی شناخته میشود که پاسخگوی سؤالاتی با مضمون تقرب، سیر معراج یا آیات ابتدایی سوره نجم است.