یعنی چه
این عبارت در لغت به معنای پرندهای است که پرهای بالش را چیده باشند تا نتواند پرواز کند. در مفهوم عام و اصطلاحی، به عنوان کنایه برای اشاره به فردی به کار میرود که به دلیل شرایط، سرکوب یا ضعف، آزادی عمل و قدرت پیشرفت خود را از دست داده و زمینگیر شده است.
در جدول
در کلمات متقاطع، این واژه معمولاً با راهنمای «بالبریده کنایه از ناتوان» یا «پرندهای که پرش را چیدهاند» به عنوان پاسخ ۱۱ حرفی مطرح میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی از اصطلاح clipped wings برای نشان دادن فردی استفاده میشود که بالوپرش چیده شده و قدرت یا آزادی عملش سلب شده است.
به عربی
این ترکیب یک وصفی عربی (اسم مفعول و مضافالیه) است که از ریشه «قصص» (چیدن) و «جنح» (بال) ساخته شده است.
به فارسی
در زبان فارسی برای رساندن این مفهوم از ترکیبات و استعارههای مشابهی نظیر «بالوپرشکسته»، «پروبالریخته» و «بیدستوپا» استفاده میشود که همگی عجز و عدم توانایی حرکت را میرسانند.
در قرآن
ترکیب وصفی «مقصوص الجناح» در متن قرآن وجود ندارد؛ با این حال، کلمه «جَناح» به معنای بال در آیاتی مانند «وَاخْفِضْ جَنَاحَكَ لِلْمُؤْمِنِينَ» به صورت استعاره از تواضع آمده و ریشه «قصص» نیز در واژگانی چون «نَقُصُّ» دیده میشود.
نماد چیست
پرندهٔ بالبریده در ادبیات و فرهنگهای مختلف، نمادی عمیق از انسانِ محدودشده، مظلوم، فروتنی اجباری و سقوط از اوج قدرت است که دیگر توانایی ابراز وجود یا دفاع از خود را ندارد.
جمعبندی و توضیح کامل مقصوص الجناح
عبارت «مقصوص الجناح» یک ترکیب استعاری و وصفی اصالتاً عربی است که از نظر لغوی به پرندهای پروازناپذیر و بالچیده اشاره دارد. این واژه در ادبیات فارسی و متون کلاسیک به عنوان کنایهای بلیغ برای توصیف وضعیت انسانهای ناتوان، بیدستوپا، سرکوبشده یا زمینگیر به کار میرود که به هر دلیلی، ابزار اصلی پیشرفت و آزادی عمل از آنها سلب شده است.
اگرچه این ترکیب عیناً در قرآن کریم ذکر نشده، اما ریشههای سازنده آن یعنی «جناح» (بال) و «قصص» (بریدن/کوتاه کردن) کاربردهای مفهومی و حقیقی متعددی در لغت عرب و متن شریف قرآن دارند. در حل جداول و تحلیلهای ادبی، این کلمه ۱۱ حرفی به عنوان نماد بارز شکست، اسارت و سلب اختیار شناخته میشود.