یعنی چه
در اخترشناسی، ابرغول سرخ به مرحلهای از اواخر عمر ستارگان بسیار سنگین (با جرمی بین ۸ تا ۴۰ برابر خورشید) گفته میشود. این ستارگان پس از اتمام سوخت هیدروژنی هسته، به شدت متورم و بزرگ میشوند و به دلیل افزایش شدید مساحت، دمای سطحی آنها کاهش یافته و به رنگ سرخ یا نارنجی دیده میشوند.
تلفظ
این ترکیب وصفی به صورت «اَبَر غولِ سُرخ» تلفظ میشود که از سه بخش اَبَر (پیشوند معنایی بزرگ)، غول (واژه وامگرفته شده) و سُرخ (صفت بیانی رنگ) تشکیل شده است.
در جدول
پاسخ مستقیم برای این واژه در جدول خود «ابرغول سرخ» با ۹ حرف است. همچنین از نمونههای معروف آن در جدول میتوان به ستارگان «ابطالجوزا» یا «قلبالعقرب» اشاره کرد.
به انگلیسی
در متون علمی و اخترشناسی بینالمللی، این پدیده را با اصطلاح Red Supergiant و به اختصار RSG نامگذاری کردهاند.
به فارسی
در واژهگزینی نجومی فارسی، معادل دقیق و مصطلح آن همین عبارت «ابرغول سرخ» است. در برخی متون تخصصی قدیمیتر یا موازی، از ترکیبهایی مانند «کلانغول سرخ» یا «غول سرخِ کلانجرم» نیز استفاده شده است.
نماد چیست
در علم نجوم و کیهانشناسی، ابرغول سرخ نماد دوران پیری و مراحل نهایی زندگی ستارگان غولپیکر است. این وضعیت نشاندهنده پایداری موقت ستاره پیش از وقوع یک انفجار سهمگین کیهانی به نام ابرنواختر (Supernova) است. در نمودارهای اخترشناسی (هرتسپرونگ-راسل)، این ستارگان با کلاس درخشندگی I نمایش داده میشوند.
جمعبندی و توضیح کامل ابرغول سرخ
ابرغول سرخ یکی از شگفتانگیزترین و غولآساترین اجرام آسمانی در کیهان است که حجم آن میتواند صدها تا هزاران برابر خورشید ما باشد. ستارههایی در این ابعاد، زندگی بسیار کوتاهتری نسبت به ستارگان کوچک دارند و سوخت هستهای خود را با سرعت سرسامآوری میسوزانند. ستاره مشهور «ابطالجوزا» در صورت فلکی جبار نمونه بارزی از این نوع ستارگان است.
وقتی یک ستاره پرجرم هیدروژن درون هسته خود را به پایان میرساند، شروع به سوزاندن عناصر سنگینتر میکند. این فرآیند باعث منبسط شدن لایههای بیرونی ستاره و در نتیجه افت دمای سطحی آن به حدود ۳۰۰۰ تا ۴۰۰۰ کلوین میشود. این دمای پایینتر در مقایسه با ستارگان داغ، دلیل اصلی تابش نور در طیف سرخ و نارنجی است.
سرنوشت نهایی یک ابرغول سرخ بسیار دراماتیک است؛ این ستارگان کشش گرانشی عظیمی دارند و زمانی که دیگر نتوانند انرژی لازم را در هسته خود تولید کنند، تحت نیروی گرانش خود فرو میپاشند. این فروپاشی ناگهانی منجر به یک انفجار ابرنواختری بینظیر میشود که ماده را در فضا پخش کرده و در نهایت یک ستاره نوترونی یا یک سیاهچاله از خود به جای میگذارد.