یعنی چه
ترکیبی از دو صفت والا که اولی (عالم) به داشتن دانش عمیق و آگاهی وسیع اشاره دارد و دومی (حکیم) به معنای فرزانه، دانای رازهای هستی و کسی است که کارهایش سنجیده، استوار و از روی مصلحت است. این ترکیب در ادبیات به دانشمندان جامعالاطراف و در دین به صفات الهی اطلاق میشود.
تلفظ
تلفظ واژه اول به صورت [عالِم] (باکسر لام) است تا با عالَم (به فتح لام به معنی جهان) اشتباه نشود. واژه دوم نیز به صورت [حَکیم] خوانده میشود.
در جدول
در مسابقات و جدولهای کلمات متقاطع، این عبارت به عنوان راهنما برای پاسخهای مرتبط با دانایان، فرزانگان یا صفات الهی کاربرد دارد.
به انگلیسی
برای برگردان دقیق این ترکیب ترکیبی از واژگان حوزه دانش (Scholar/Scientist) و حوزه خرد عمیق (Sage/Wise) استفاده میشود.
به عربی
این دو واژه اصالتاً عربی و از ریشههای «ع-ل-م» و «ح-ک-م» هستند که به همین صورت در زبان عربی فصیح به کار میروند.
در قرآن
ترکیب مفهومی این دو صفت بارها در قرآن مجید آمده است. به طوری که واژه حکیم ۹۷ بار در قرآن تکرار شده که ۹۲ بار آن صفت الهی است. همچنین ترکیب «العلیمُ الحکیم» (دانای سنجیدهکار) حدود ۳۹ بار (مانند آیه ۳۲ سوره بقره) ذکر شده تا نشان دهد علم الهی همواره با تدبیر و استواری مطلق همراه است.
جمعبندی و توضیح کامل عالم و حکیم
عبارت «عالم و حکیم» فراتر از یک همنشینی ساده واژگان، نشاندهنده پیوند عمیق میان «دانش» و «بینش» است. در فرهنگ و ادبیات فارسی، عالم کسی است که به جمعآوری اطلاعات و کشف حقایق میپردازد، اما حکیم مرتبهای بالاتر دارد؛ او کسی است که این دانستهها را در جای درست، با اخلاق، مصلحت و استواری به کار میبندد. از این رو، در طب سنتی و فلسفه قدیم، به پزشکان و فیلسوفان برجسته «حکیم» میگفتند چرا که علم آنها با خیرخواهی و تدبیر همراه بود.
در نگاه دینی و قرآنی، تکرار چشمگیر این دو صفت در کنار یکدیگر به عنوان صفات باریتعالی، به این حقیقت اشاره دارد که آگاهی خداوند بر تمام امور جهان (علم)، برخاسته از نظم، هدفمندی و سنجیدگی مطلق (حکمت) است و هیچ جزییاتی در نظام آفرینش بدون مصلحت خلق نشده است.