یعنی چه
تمخض در لغت به معنی تکان خوردن شدید شیر در مشک برای جدا شدن کره است. در مفهوم عام و امروزی، به فرآیند پر از تلاطم، تحرک و اضطرابی گفته میشود که جامعه، زمانه یا یک ساختار طی میکند تا در نهایت به یک نتیجه، تحول بزرگ یا زایش یک اتفاق جدید (خوب یا بد) منجر شود.
تلفظ
این واژه بر وزن تفعُّل تلفظ میشود. حروف ت و م دارای فتحه، خ دارای تشدید و ضمه، و ض ساکن است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، این کلمه معمولاً به عنوان پاسخ برای راهنماهایی چون «تکان خوردن شدید»، «آبستن حادثه شدن» یا «درد زه» به کار میرود.
به انگلیسی
بسته به بافت متن، از کلمات متفاوتی در انگلیسی استفاده میشود؛ برای فرآیندهای متلاطم اجتماعی از Churning و برای به نتیجه رسیدن از culminate یا result in بهره میبرند.
به عربی
خود واژه تمخض اصالتاً عربی است و در این زبان برای فرآیند زایمان، تلاطمهای فکری و حوادثی که منجر به خروجی خاصی میشوند استفاده میشود.
به فارسی
در زبان فارسی اصیل، معادلی یککلمهای که تمام ابعاد مادی و کنایی تمخض را پوشش دهد وجود ندارد، اما عباراتی چون «به بار نشستن حوادث»، «تکان شدید» و «سرانجام یافتن» به عنوان معادلهای دقیق آن در جملات استفاده میشوند.
نماد چیست
این واژه در ادبیات سیاسی و اجتماعی نماد وضعیتی بحرانی و متلاطم است که جامعه باید صبوری کند تا خروجی یا زایش جدید رخ دهد. همچنین در ادبیات کنایه از «تناقض بین انتظار بزرگ و نتیجه کوچک» دارد؛ مانند ضربالمثل معروف که میگوید کوه زایید اما موش بیرون آمد.
جمعبندی و توضیح کامل تمخض
واژه تمخض از ریشه عربی (م خ ض) گرفته شده و در اصل به معنای تکان دادن شدید مشک شیر برای گرفتن کره است. این معنای فیزیکی به مرور زمان وارد پهنه کنایات ادبی شده و برای توصیف حالات سختی که به یک زایش یا خروجی مهم ختم میشوند، به کار رفته است. برای مثال، درد زایمان مادر یا آبستن بودن زمانه به فتنهها و حوادث بزرگ را با این واژه توصیف میکنند.
در کاربردهای معاصر، تمخض بیشتر در ادبیات سیاسی، مطبوعاتی و تحلیلی دیده میشود. وقتی یک جریان اجتماعی یا ساختار فکری دچار بحرانها، دگرگونیها و کنش و واکنشهای شدیدی میشود تا در نهایت مکتب یا نتیجه جدیدی از دل آن متولد شود، میگویند این جریان دچار تمخض شده است. این واژه به خوبی تلاطمهای هدفمند را به تصویر میکشد.