یعنی چه
این ترکیب از دو واژه عربی ساخته شده است: «لباب» به معنای مغز، خلاصه و بخش خالص هر چیز و «الألباب» جمع لُب به معنای عقلها و خردها است. در نتیجه این اصطلاح کنایه از نابترین خرد، خلاصهٔ خلاصهها و عقل خالص و پاک از هرگونه وهم و جهل دارد. در ادبیات فارسی نیز نام نخستین تذکرهٔ مستقل شعر فارسی اثر محمد عوفی است.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب با ضمه روی لام اول در هر دو کلمه به صورت لُبابُالألباب (lubāb al-albāb) است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ به راهنمای «عصاره عقلها»، «مغز مغزها» یا «تذکره شعرای محمد عوفی» کلمه ۱۱ حرفی «لباب الالباب» است.
به انگلیسی
برای نگارش نام کتاب محمد عوفی در متون انگلیسی از آوانگاری Lubab al-Albab استفاده میشود.
به عربی
این ترکیب خود ریشه عربی دارد و در زبان مبدأ نیز برای اشاره به خالصترین مرتبه ادراک به کار میرود.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی این اصطلاح شامل عقل پاک، خرد ناب، مغز خرد، گزیده افکار و خلاصهٔ خلاصهها است که بر حقیقت باطنی و دوری از ظواهر دلالت دارد.
در قرآن
عبارت مکرر «لباب الالباب» به صورت یک ترکیب مستقل در متن قرآن شریف به کار نرفته است؛ اما واژه مفرد آن یعنی «الألباب» ۱۶ مرتبه در قالب اصطلاح مشهور «أُولُو الْأَلْبَابِ» (به معنی صاحبان عقل و خردمندان) آمده است که از نمونههای آن میتوان به آیه ۱۹۰ سوره آلعمران اشاره کرد.
جمعبندی و توضیح کامل لباب الالباب
ترکیب عربی «لُبابالألباب» در لغت به معنای «مغزِ مغزها»، «عصاره عقلها» و «خالصترین مرتبه خرد» است. کلمه «لُباب» به معنی بخش پاک و برگزیده هر چیز (در برابر قشر یا پوسته) و «ألباب» جمع لُب به معنی عقل است. در سنت عرفانی، فلسفی و ادبیات فارسی، این اصطلاح نمادی از حقیقت محض، روح باطنی و شهود عقلانی به شمار میرود که از ظواهر عبور کرده و به عمق معنا دست یافته است.
علاوه بر جایگاه لغوی و عرفانی، این عبارت در تاریخ ادبیات ایران اهمیت ویژهای دارد؛ چرا که محمد عوفی در قرن هفتم هجری نام نخستین تذکره مستقل و جامع شعر فارسی را «لبابالالباب» گذاشت تا نشان دهد این اثر گزیدهای از بهترین اشعار و خلاصه افکار شاعران و اندیشمندان زمانه است.