یعنی چه
واژهٔ ذریعه در لغت و متون ادبی به معنای ابزار، واسطه، بهانه یا هر وسیله و راهی است که شخص را به مقصود و هدفی مشخص میرساند. این کلمه در اصطلاحات فقهی و اصولی نیز کاربرد دارد و به معنای مقدمه و سبب رسیدن به یک حکم یا نتیجه (مانند قاعده سد ذرایع برای بستن راههای منتهی به فساد) به کار میرود.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت «ذَریعه» (بافتح ذال) است. باید توجه داشت که این کلمه از نظر معنا و ریشه با واژهٔ «ذرّیه» (به ضم ذال و تشدید راء به معنای فرزندان و نسل) کاملاً متفاوت است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنماهایی همچون «وسیله»، «واسطه»، «دستاویز» یا «سبب»، واژهٔ ۵ حرفی «ذریعه» مد نظر قرار میگیرد.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی است و از ریشه (ذ ر ع) مشتق شده است. در زبان عربی معاصر و فقهی نیز دقیقاً به همین صورت و به معنای وسیله یا بهانه استعمال میشود.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی این واژه کلماتی چون وسیله، واسطه، دستاویز، بهانه، ابزار، راه و مایه هستند که در جملات ادبی جایگزین آن میشوند.
در قرآن
کلمهٔ «ذریعه» به صورت مستقیم و با همین ساختار لفظی در قرآن کریم ذکر نشده است؛ با این حال، مشتقات دیگر همریشه با آن مانند «ذِراع» (در سوره کهف) و «ذَرْع» (در سوره هود) در آیات قرآن به کار رفتهاند.
نماد چیست
این کلمه دارای نماد طبیعی یا مادی خاصی نیست؛ اما در علوم دینی، اصولی و فلسفهٔ فقهی، به عنوان نماد و مظهرِ «مقدمهٔ عمل»، «راه رسیدن به مقصد» یا «ابزار تحقق یافتن یک حکم» شناخته میشود.
جمعبندی و توضیح کامل ذریعه
واژهٔ «ذریعه» یک کلمهٔ اصیل با ریشهٔ عربی (ذ ر ع) است که وارد زبان فارسی شده و در متون کهن، ادبی، فقهی و حقوقی کاربرد فراوانی دارد. معنای بنیادین این واژه، هر نوع وسیله، ابزار، واسطه، سبب یا دستآویزی است که انسان را به هدف، مقصد یا حکمی مشخص میرساند و نباید آن را با واژهٔ «ذرّیه» به معنای نسل و فرزندان اشتباه گرفت.
در اصطلاحات فقهی و اصولی، این واژه اهمیت بالایی دارد و در قالب قواعدی نظیر «سدّ ذرایع» (مسدود کردن راههایی که به حرام منجر میشوند) و «فتح ذرایع» (گشودن مسیرهایی که به واجبات و مصالح ختم میشوند) به عنوان راه و مقدمهٔ یک عمل بررسی میشود. در حل جدول نیز این کلمه ۵ حرفی به عنوان مترادفِ کلماتی چون دستاویز و وسیله به کار میرود.