قاعده بسیط الحقیقه یعنی چه؟ تلفظ و معنای آن در جدول

جمع‌بندی و توضیح کامل قاعده بسیط الحقیقه

قاعده بسیط الحقیقه یکی از عمیق‌ترین و بنیادی‌ترین براهین در فلسفه اسلامی و حکمت متعالیه ملاصدرا است که برای اثبات توحید صمدی و کمال مطلق الهی به کار می‌رود. این قاعده بیان می‌کند که اگر موجودی در ذات خود هیچ‌گونه ترکیبی (اعم از مادی، ذهنی، عقلی یا اعتباری) نداشته باشد و «صرفِ وجود» باشد، نمی‌توان هیچ کمالی را از او سلب کرد؛ زیرا سلب کمال، نوعی حد و مرز و نقص ایجاد می‌کند که با بساطت محض سازگار نیست. بنابراین، چنین موجودی واجد تمام کمالاتِ همهٔ اشیاء است.

بخش دوم قاعده یعنی «و لیس بشیء منها» (و هیچ‌یک از آن‌ها نیست) مکمل بخش اول است؛ به این معنا که خداوند با وجود داشتن کمالاتِ همه موجودات، هرگز با موجودات ناقص، مادی و محدود جهان یکی نمی‌شود. او حقیقتِ کمالات آن‌ها را در مرتبه‌ای بالاتر و نوری‌تر دارد، بدون اینکه به ضعف‌ها و مرزهای ماهوی آن‌ها آلوده شود. ریشه این بحث به متون کهن فلسفی مانند اثولوجیا برمی‌گردد، اما صورت‌بندی برهانی آن شاهکار ملاصدرا است.