یعنی چه
واژه خمسیان در زبان فارسی دو کاربرد اصلی دارد: نخست به عنوان نام جغرافیایی برای روستایی از توابع بخش خضرآباد شهرستان اشکذر در استان یزد. دوم در حوزه زیستشناسی، نام سردهای (جنسی) از ماهیهای کوچک، روغندار و پرتحرک از خانواده شگماهیان است که شباهت زیادی به ماهی کیلکا و ساردین دارند. همچنین در برخی متون تاریخی میتواند به صورت جمع نسبتی به معنای افراد منسوب به ایل یا کنفدراسیون ایلی خمسه در فارس اشاره داشته باشد.
تلفظ
این واژه به صورت خَمْسِیان (با فتح خ، سکون م و کسر س) تلفظ میشود.
در جدول
در جدول کلمات متقاطع، واژه خمسیان یک پاسخ ۶ حرفی است که بسته به طراح سوال میتواند به عنوان نام روستا یا نوعی ماهی مد نظر قرار گیرد.
به انگلیسی
برای نام جغرافیایی از نگارش فینگلیش آن استفاده میشود و در اصطلاح زیستشناسی معادل ماهی اسپرات است.
به عربی
در زبان عربی برای اشاره به این نوع ماهی از واژه رذاذ استفاده میشود و نام روستا عیناً منتقل میگردد.
در قرآن
خود واژه خمسیان در قرآن مجید وجود ندارد. با این حال، از نظر ریشهشناسی واژگانی، ریشه ثلاثی آن یعنی خَمْس با مفاهیم مشابهی مانند خُمُس (یکپنجم) در آیه ۴۱ سوره انفال به کار رفته است که ارتباطی با معنای جغرافیایی یا زیستشناسی این کلمه ندارد.
نماد چیست
این واژه در بعد جغرافیایی نمادی از روستاهای کویری و بااصالت استان یزد است و در بعد طبیعی، نماد پویایی و اهمیت شگماهیان در چرخه غذایی دریاها به شمار میرود. در کاربرد ثانویه و تاریخی نیز میتواند نمادی از همبستگی ایلیاتی کنفدراسیون خمسه فارس باشد.
جمعبندی و توضیح کامل خمسیان
واژه خمسیان مدخل مستقل و ثابتی در لغتنامههای کلاسیک فارسی مانند دهخدا و معین به شمار نمیرود، اما در کاربردهای معاصر و علمی دارای دو معنای کاملاً متمایز است. از یک سو، این واژه نام روستایی خوشآبوهوا در بخش خضرآباد شهرستان اشکذر در استان یزد است که ریشه نام آن احتمالاً به گویشهای محلی یا تاریخی منطقه بازمیگردد.
از سوی دیگر، در اصطلاحات زیستشناسی و علوم طبیعی، خمسیان به گروهی از ماهیهای کوچک، ظریف و سرشار از روغن از خانواده شگماهیان اطلاق میشود که از نظر ظاهری و زیستی شباهت بالایی به ماهی کیلکا و ساردین دارند. در متون تاریخی نیز گاه این واژه به عنوان صفت جمع برای انتساب افراد به ایل خمسه فارس استفاده شده است.