یعنی چه
این عبارت یک ترکیب اضافهٔ عربی-فارسی (بدرِ دجا) است. «بدر» به معنای ماه شب چهاردهم (قرص کامل ماه) و «دُجى» به معنای تاریکی شدید شب است. در مفهوم کنایی و ادبی، این اصطلاح به معنای نوربخشِ تاریکیها و مایهٔ روشنایی در اوج ظلمت، جهل و گمراهی به کار میرود و اشاره به شخصیتی راهنما و گرانقدر دارد.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب در زبان فارسی به صورت «بَدْرِ دُجى» یا «بَدْرُ الدُّجىٰ» است؛ که در آن بَدر با سکون دال و دُجا با ضمه دال خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ این عبارت دقیقاً ۶ حرف دارد (ب د ر د ج ا). به عنوان راهنمای حل جدول، معمولاً طراحان از سؤالاتی مانند «ماه شب تاریک» یا «کنایه از مایه روشنایی در ظلمت» برای رسیدن به این واژه استفاده میکنند.
به انگلیسی
برای برگردان این اصطلاح ادبی به زبان انگلیسی، از تعابیری استفاده میشود که مفهوم ماه درخشان در دل شب یا هدایتگری نور در تاریکی را منتقل کند.
به عربی
این ترکیب کاملاً از زبان عربی وارد ادبیات فارسی شده است. در زبان عربی «الدّجى» جمع دُجیة به معنای تاریکیهای شب است و ترکیب فوق پدیده جلوهگری ماه کامل در اوج سیاهی شب را توصیف میکند.
در قرآن
ترکیب «بدر دجا» یا «بدر الدجی» به هیچ وجه در متن قرآن کریم ذکر نشده است. واژه «بدر» به صورت منفرد تنها یکبار در آیه ۱۲۳ سوره آلعمران آمده که آن هم به معنای ماه نیست، بلکه اشاره به نام مکانِ وقوع «غزوه بدر» دارد. واژه «دجا» نیز در قرآن کاربردی ندارد.
جمعبندی و توضیح کامل بدر دجا
ترکیب «بدر دجا» یک اصطلاح کاملاً ادبی، استعاری و آیینی است که از دو واژه عربی «بدر» (ماه شب چهاردهم) و «دجا» (تاریکی شب) ساخته شده است. این عبارت در ادبیات کلاسیک و غنایی فارسی (مانند اشعار حافظ و سعدی) نماد معشوقی است که چهره زیبا و نورانیاش، تاریکی غم و اندوه عاشق را از بین میبرد و به زندگی او روشنایی میبخشد.
در فرهنگ اسلامی و ادبیات آیینی و مذهبی، این واژه بار معنایی بسیار والایی دارد و به عنوان لقب یا نمادی برای پیامبر اکرم (ص) و حضرت علی (ع) به کار میرود؛ چرا که وجود مبارک ایشان مانند ماهی درخشان، تاریکی کفر و جهالت عصر جاهلیت را شکافت و راه هدایت را نمایان کرد. همچنین در مرثیهسراییها، ترکیب «دختر بدر دجا» به طور خاص اشارتی است به حضرت فاطمه زهرا (س).