یعنی چه
سرطان واژهای با چند معنای متمایز است؛ در پزشکی به گروهی از بیماریها اطلاق میشود که با تکثیر غیرعادی، بدخیم و کنترلنشدهٔ سلولها و تومورها همراه است. در نجوم، نام صورت فلکی شمالی و برج چهارم از منطقهالبروج (تیرماه) است و در زیستشناسی قدیم نیز به معنای جانور سختپوست آبزی یعنی خرچنگ به کار میرفته است.
ریشه
این واژه از زبان عربی (سَرَطَان) به معنی خرچنگ وارد فارسی شده است. در طب قدیم، به دلیل شباهت رگهای متورم و منشعب اطراف تومورهای بدخیم به دست و پای خرچنگ، نام این جانور را بر روی این بیماری گذاشتند که مشابه برداشت یونانیان باستان از کلمه کارکینوس (karkinos) است.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه در زبان فارسی به صورت سَرَطان (saratān) با فتح حروف سین و راء است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای مفاهیم پزشکی و نجومی از واژه Cancer و برای اشاره به خود جانور خرچنگ از واژه Crab استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی نیز کلمه سرطان برای هر سه مفهوم بیماری، صورت فلکی و جانور خرچنگ کاربرد دارد و اصطلاح ورم خبیث نیز در پزشکی استفاده میشود.
به ترکی
در ترکی استانبولی مدرن، واژه Kanser برای بیماری به کار میرود، در حالی که برای جانور خرچنگ و برج نجومی آن از کلمه Yengeç استفاده میشود. واژه Seretan در ترکی عثمانی قدیم رواج داشته است.
نماد چیست
در نجوم، طالعبینی و نمادشناسی کهن، سرطان نماد برج تیر (چهارمین ماه سال شمسی) است که با نشان خرچنگ (♋) نمایش داده میشود. این نماد در فرهنگهای باستانی معرف عنصر آب، احساسات، حمایتگری، درونگرایی و آغاز فصل تابستان است.
جمعبندی و توضیح کامل سرطان
واژه سرطان یک کلمه چندوجهی با ریشه عربی است که سه مفهوم کاملاً متفاوت علم زیستشناسی، نجوم و پزشکی را به یکدیگر پیوند میدهد. معنای اصلی و لغوی آن «خرچنگ» است که به عنوان صورت فلکی برج تیر وارد حوزه نجوم شد و در طب سنتی نیز به دلیل شباهت ظاهری تومورهای بدخیم به اندامهای خرچنگ، نام این بیماری صعبالعلاج قرار گرفت.
امروزه در زبان فارسی وقتی کلمه سرطان بدون قرینه به کار میرود، غالباً ذهن مخاطب به سمت بیماریهای بدخیم سلولی و انکولوژی میرود. با این حال، در متون ادبی، تقویمهای قدیمی و مباحث ستارهشناسی، این واژه کماکان هویت خود را به عنوان برج چهارم سال و نماد فصل تابستان حفظ کرده است.