خوی حیوانی یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل خوی حیوانی

اصطلاح «خوی حیوانی» ترکیبی وصفی است که از دو بخش با ریشه‌های متفاوت ساخته شده است؛ «خوی» ریشه در زبان‌های ایرانی باستان (پهلوی میانه) به معنای سرشت و عادت دارد و «حیوانی» واژه‌ای عربی-اسلامی از ریشه حیات است. این مفهوم پس از ورود به ادبیات اخلاقی، فلسفی و عرفانی فارسی، برای توصیف آن دسته از رفتارهای انسانی به کار رفت که صرفاً بر پایه غرایز کورکورانه، خشونت و شهوات شکل می‌گیرند و عقل یا اخلاق در آن‌ها نقشی ندارد.

اگرچه عبارت «خوی حیوانی» به صورت لفظی در قرآن کریم نیامده است، اما مفهوم آن به طور دقیق در آیاتی که انسان‌های غافل و اسیر شهوات را به چهارپایان تشبیه کرده و حتی آن‌ها را گمراه‌تر می‌خواند (مانند آیه ۱۷۹ سوره اعراف)، توصیف شده است. شعرا و دانشمندان بزرگ تاریخ ادبیات ایران مانند سعدی نیز همواره انسان را به گذار از این مرتبه ددمنشی و رسیدن به فرشته‌خویی و انسانیت دعوت کرده‌اند.