یعنی چه
ترکیب ادبی «طالع و دولت» در متون فارسی و ادبیات عرفانی به معنای پیوندِ بخت خوب، طالع مسعود و اقبال بلند با ثروت، قدرت و کامیابی دنیوی و اخروی است. واژهٔ طالع اشاره به ستارهٔ بخت و سرنوشت دارد و دولت نشاندهندهٔ دارایی، نوبتِ خوشبختی و اقتدار است.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب به صورت «طالِع» (با کسر لام و سکون عین) همراه با واو عطف و «دَولَت» (با فتح دال و سکون واو) است.
در جدول
پاسخ دقیق در جدول برای این مفهوم کلمهٔ ۹ حرفیِ «طالع و دولت» است. از دیگر گزینههای مشابه میتوان به بخت و اقبال یا سعادت اشاره کرد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن مفهوم همزمان بخت بلند و شکوفایی یا قدرت از عبارات فوق استفاده میشود.
به عربی
اگرچه هر دو واژه ریشهٔ عربی دارند، در زبان عربی برای اشاره به این ترکیب اقبال و قدرت از تعابیر الحظ والدولة استفاده میشود.
در قرآن
عبارت ترکیبی «طالع و دولت» در قرآن کریم نیامده است. با این حال، همخانوادههای طالع مانند «مَطْلَعِ الْفَجْرِ» (سوره قدر) و همخانوادههای دولت مانند آیه ۷ سوره حشر «کَیْ لَا یَکُونَ دُولَةً بَیْنَ الْأَغْنِیَاءِ مِنْکُمْ» (به معنی دست به دست شدن مال) به کار رفتهاند.
نماد چیست
در فرهنگ و ادبیات کهن، «طالع» نماد ستاره زایچه، اختر و سرنوشت آسمانی است و «دولت» نماد تاج، تخت، هما و سلطنت است. ترکیب آنها نماد تمامعیارِ خوشبختی مطلق و همراهی شانس با ثروت و قدرت است.
جمعبندی و توضیح کامل طالع و دولت
ترکیب ادبی «طالع و دولت» جلوهای از جهانبینی شاعران و ادیبان پارسیگوی است که در آن، کامیابی انسان تنها در گرو تلاش فردی نیست، بلکه به تلاقیِ بخت مساعد آسمانی (طالع) و گردشِ موافق روزگار و دارایی (دولت) وابسته است. در اشعار بزرگانی چون حافظ شیرازی، این دو واژه بارها در کنار هم یا به جای یکدیگر برای توصیف احوال انسانهای سعادتمند و نیکبخت به کار رفتهاند.
از منظر ریشهشناسی، هر دو واژه وامواژههایی عربی هستند که در زبان فارسی دستخوش تغییر معنایی ظریفی شدهاند؛ «طالع» از ریشه طلوع به مجازِ بخت تبدیل شده و «دولت» از ریشه گردش زمانه، معنای ثروت و حکومت را به خود گرفته است. درک این ترکیب به فهم بهتر استعارات متون کلاسیک فارسی کمک شایانی میکند.