یعنی چه
مقراض ابزاری است فلزی که در خیاطی، باغبانی و مصارف خانگی برای برش به کار میرود. در کاربردهای قدیمیتر و ادبی، به هر نوع ابزار بُرنده یا قاطع نیز اطلاق میشده است.
ریشه
این واژه از ریشه عربی «ق ر ض» (q-r-ḍ) به معنای بریدن، گزیدن و قطع کردن مشتق شده است. از همین ریشه، واژگانی چون قرض، مقروض، قراضه و تقریض نیز ساخته شدهاند.
تلفظ
این واژه در زبان مبدأ و متون کهن با کسر مِیم و سکون قاف تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، واژه مقراض به عنوان معادل پنجحرفی برای کلمات قیچی یا ابزار برش کاربرد فراوانی دارد.
به عربی
در زبان عربی فصیح از واژه مقراض استفاده میشود، هرچند در بسیاری از لهجههای امروزی کلمه مِقَص رواج بیشتری دارد.
به فارسی
مهمترین و رایجترین معادل فارسی این واژه در زبان امروز «قیچی» است. در فارسی کهن و متون ادبی نیز از واژههایی مانند کازود و دوکارد استفاده میشده است.
نماد چیست
در ادبیات فارسی و فرهنگ عامه، مقراض نمادی برای بریدن رابطه، جدایی و تندی در کلام است. اصطلاح ادبی «مقراض کلام» به معنای قطع کردن سخن دیگران، نمونهای از این کاربرد است.
جمعبندی و توضیح کامل مقراض
واژه «مقراض» یک واژه عربیالاصل و اسم آلت است که از ریشه «ق ر ض» به معنی بریدن و قطع کردن گرفته شده است. این واژه در زبان فارسی به عنوان معادل ابزار برش یا همان قیچی دوتیغه شناخته میشود و در متون کهن خیاطی، باغبانی و پزشکی کاربرد داشته است. اگرچه امروزه در زبان محاوره جای خود را کاملاً به کلمه «قیچی» داده، اما همچنان در ادبیات کلاسیک و حل جدول کلمات متقاطع جایگاه ویژهای دارد.
جالب اینجاست که خود واژه مقراض در قرآن نیامده، اما همخانوادههای آن مانند «قرض» (در قرضالحسنه) بارها استفاده شدهاند؛ چرا که در تحلیل معنایی، فرد وامدهنده بخشی از مال خود را به نیت خیر میبُرد و جدا میکند. این واژه در حوزه نمادشناسی ادبی نیز مظهر جدایی، قطع پیوندها و خاتمه دادن به گفتگوهاست.