یعنی چه
زهر الکشاتبین در متون کهن طب سنتی و داروشناسی، به گیاه دیجیتالیس (Digitalis) یا همان گل انگشتانه اشاره دارد. این کلمه برای توصیف مادهٔ دارویی سمی اما شفابخشی به کار میرفته که از این گیاه برای درمان مشکلات قلبی استخراج میشد و به دلیل دوز حساس و کشندهاش، واژه زهر را در نام خود دارد.
تلفظ
این ترکیب واژگانی در متون طبی به صورت «زَهرُ الْکَشاتِبین» (Zeher-ol-Kashatbeen) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این پرسش با توجه به تعداد حروف (۱۲ حرف) خودِ عبارت «زهر الکشاتبین» است. طراحان جدول معمولاً آن را به عنوان نام قدیم دیجیتالیس یا گل انگشتانه طلب میکنند.
به انگلیسی
معادلهای دقیق انگلیسی این واژه دارویی-گیاهی شامل Digitalis و Foxglove است.
به فارسی
رایجترین و دقیقترین برگردان یا معادل فارسی اصیل این واژه گیاهشناسی، «گل انگشتانه» است. در برخی منابع قدیمیتر به آن «کفالثعلب» (پنجه روباه) نیز گفته شده است.
در قرآن
ترکیب زهر الکشاتبین یک اصطلاح کاملاً طبی، علمی و داروشناسی کهن است و جنبه قرآنی یا دینی ندارد؛ به همین دلیل در متن قرآن کریم به کار نرفته است.
نماد چیست
این گیاه در نمادشناسی به دلیل ظاهر بسیار زیبا و فریبنده در کنار باطن فوقالعاده سمی و کشندهاش، نمادی از «اشتباهات فریبنده»، «رازهای پنهان» و مفهوم دوگانهٔ «مرگ و درمان» (سمی که در دوز پایین شفابخش قلب است) به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل زهر الکشاتبین
واژه «زهر الکشاتبین» یک ترکیب اصطلاحی و معرب در متون کهن طب سنتی و داروشناسی دوره اسلامی است که امروزه در علم گیاهشناسی و پزشکی با نام «دیجیتالیس» یا «گل انگشتانه» شناخته میشود. کلمه «زهر» در ابتدای این ترکیب به ماهیت بسیار سمی و خطرات مرگبار این گیاه در صورت مصرف خودسرانه اشاره دارد، در حالی که بخش دوم آن یعنی «الکشاتبین» ریشه در معربسازی نامهای علمی یا بومی قدیمی (احتمالاً یونانی یا سریانی) دارد.
این اصطلاح طبی به خوبی نشاندهنده نگرش پزشکان باستان به گیاهان دارویی دوگانه است؛ گیاهانی که در دوزهای بسیار دقیق و اندک به عنوان دارویی حیاتی برای تنظیم ضربان قلب عمل میکنند، اما اندکی زیادهروی در مصرف آنها به سمومی مهلک و آنی تبدیل میشود. در کتابهای قدیمی، گاهی به نوع کوچکتر این گیاه دارویی اصطلاح «غراتیولا» نیز اطلاق شده است.
در ساختار زبان و ادبیات جدول، این عبارت دقیقاً ۱۲ حرف دارد و به عنوان یک اثر اصطلاحی نادر، گنجینهای از واژگان طب سنتی ایران و شرق را به نمایش میگذارد که پیوند میان گیاهشناسی کهن و داروسازی مدرن (استخراج ماده دیژیتالین) را آشکار میسازد.