یعنی چه
این واژه در فرهنگ لغت به فردی مأخوذ به حیا، عفیف، محجوب و باادب اطلاق میشود که از انجام کارهای ناپسند یا خطا دچار انفعال و خجالت اخلاقی میگردد. در واقع ترکیبی از پیشوند دارایی «با» و اسم «شرم» است.
تنزّه و تلفظ
تلفظ صحیح این واژه بر اساس ساختار ترکیبی آن از پیشوند «با» (bā) و واژه «شرم» (šarm) با فتحه روی حرف شین صورت میگیرد.
در جدول
در طراحهای جدول کلمات متقاطع، واژه باشرم دقیقاً ۵ حرف دارد و به عنوان معادل کلماتی نظیر باحیا، خجالتی یا شرمگین به کار میرود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی بسته به بافت متن، واژههای متعددی برای رساندن مفهوم شرم و حیا وجود دارد که رایجترین آنها معادلهای فوق هستند.
به عربی
در زبان عربی مفهوم شرم اخلاقی عمدتاً زیرمجموعه واژه حیاء و خجل قرار میگیرد و به فرد واجد این صفت، حیی یا خجول میگویند.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی برای توصیف فردی که رفتار همراه با شرم و حیا دارد، بیشتر از واژههای Utangaç و واژه وامگرفتهشدهٔ Mahcup استفاده میشود.
به فارسی
در زبان فارسی معیار و متون ادبی، برای اشاره به این ویژگی اخلاقی از کلماتی چون باحیا، محجوب، عفیف، نجیب، پاکدامن، شرمگین، آزرمگین و کمرو استفاده میشود. واژه اصلی و ریشه این صفت «شرم» است که در پهلوی به صورت šarm به معنای حیا و خجالت وجود داشته است.
نماد چیست
در فرهنگ عامه و ادبیات شرقی، رفتارهایی مثل «چشم به زمین دوختن» یا «سرخ شدن چهره» نمادهای بارز انسانی برای حالت باشرم بودن هستند. همچنین در برخی تمثیلهای نمادین، پرندگانی مانند قو یا کبوتر به عنوان نمادهای بصری عفت، پاکی و حیا شناخته میشوند.
جمعبندی و توضیح کامل باشرم
واژه «باشرم» صفت مرکبی است که از ترکیب پیشوند دارایی «با» و اسم مصدر «شرم» ساخته شده است. اگرچه این ترکیب به صورت یک مدخل مستقل و سنتی در برخی فرهنگهای لغت قدیمی ثبت نشده، اما در زبان فارسی و کاربردهای محاورهای و مکتوب به طور کامل به معنای فردی مأخوذ به حیا، باادب، عفیف و خجالتی به کار میرود. ریشه واژه شرم به زبان پهلوی بازمیگردد و یک اصطلاح کاملاً ایرانی است.
در ساختار زبان و ادبیات، باشرم بودن به عنوان یک فضیلت اخلاقی به شمار میآید که نشاندهنده خویشتنداری و احترام به هنجارهای اجتماعی و انسانی است. متضاد این واژه صفاتی همچون بیشرم، گستاخ و بیحیا است که نشاندهنده دوری از این واهمه اخلاقی است.
این کلمه در بازیهای جدول کلمات متقاطع نیز کاربرد دارد و به عنوان یک پاسخ ۵ حرفی برای مفاهیمی مثل محجوب یا خجالتی در نظر گرفته میشود. مفهوم این واژه در متون دینی و قرآنی نیز با واژگانی نظیر «حیاء» (مانند آیه ۲۵ سوره قصص) مورد ستایش قرار گرفته است.