دست و دلباز یعنی چه؟ متضاد، تلفظ و معادل انگلیسی

جمع‌بندی و توضیح کامل دست و دلباز

واژه «دست و دلباز» یکی از اصطلاحات اصیل، کنایی و مرکب در زبان فارسی است که از ترکیب اندام‌های «دست» (مظهر عمل و بخشش) و «دل» (مظهر رضا و تمایل درونی) به همراه صفت «باز» ساخته شده است. این اصطلاح در فرهنگ عامه و ادبیات کلاسیک ما به شخصی اطلاق می‌شود که بدون بخل، خست یا چشم‌داشت، از دارایی و مال خود به نفع دیگران می‌گذرد. در حقیقت، باز بودن دست کنایه از اقدام به انفاق و باز بودن دل کنایه از بلندنظری و خشنودی قلب هنگام بخشش است.

در فرهنگ اسلامی و ایرانی، مفاهیم هم‌راستا با این واژه مانند جود، کرم و انفاق جایگاه بسیار والایی دارند؛ به طوری که در متون دینی نظیر آیه ۶۴ سوره مائده، گشاده‌دستی خداوند با تعبیر کنایی مشابهی («بل یداه مبسوطتان» یعنی بلکه هر دو دست او گشاده است) توصیف شده است. این صفت در ادبیات نمادین ایران با عناصری همچون باران، دریا و شخصیت تاریخی حاتم طایی پیوند خورده و همواره به عنوان یک فضیلت اخلاقی ستایش شده است.