یعنی چه
در علوم قرائت، تجوید و زبانشناسی، این اصطلاح به دو حرفی اطلاق میشود که کاملاً نظیر یکدیگر باشند؛ به عبارت سادهتر، هرگاه یک حرف دو بار پشت سر هم یا در کنار هم قرار بگیرد (مانند دو تا «ب» یا دو تا «د»)، به آنها حروف متماثله یا مثلین میگویند.
تلفظ
تلفظ این ترکیب به صورت خوانش دقیق حروف با صدای کوتاه و کشیده به شکل «حُروفِ مُتَماثِلِه» (Horūfe Motamāsele) است.
به انگلیسی
در متون زبانشناسی و آموزش تجوید به زبان انگلیسی، برای اشاره به این مفهوم از اصطلاحات فوق استفاده میشود.
به عربی
این اصطلاح ریشه در زبان و قواعد عربی دارد و در کتابهای تجوید جهان اسلام به همین صورت به کار میرود.
به فارسی
برگردان دقیق و سادهٔ این واژه در زبان فارسی «حروف همسان» یا «حروف همانند» است که تکرار یک واج ملحوظ را نشان میدهد.
در قرآن
خود این اصطلاح به صورت مستقیم در متن قرآن نیامده است، اما در احکام تجویدی قرآن کاربرد وسیعی دارد. هرگاه دو حرف متماثله کنار هم بیایند و اولی ساکن و دومی متحرک باشد، ادغام واجب صورت میگیرد؛ مانند عبارت «یُدْرِکْکُـمُ» که «یُدْرِکُّـم» خوانده میشود یا «اِضْرِبْ بِـعَصَاکَ» که به صورت «اِضْرِبَّعَصَاک» قرائت میگردد.
نماد چیست
در علوم زبانی و تجوید، نماد ریاضی خاصی برای آن وجود ندارد؛ اما در رسمالخط قرآن کریم، پیامد کنار هم قرار گرفتن حروف متماثله (در صورت ادغام) با گذاشتن علامت تشدید روی حرف دوم مشخص میشود که نشاندهندهٔ ادغام کامل یا تشدید طبیعی است.
جمعبندی و توضیح کامل حروف متماثله
اصطلاح «حروف متماثله» که در علم تجوید و قرائت قرآن با نام «مثلین» نیز شناخته میشود، به معنای دو حرف کاملاً همسان است که از نظر مخرج (محل خروج صدا) و صفات آوایی هیچ تفاوتی با یکدیگر ندارند و در واقع یک حرف هستند که دوبار پشتسرهم تکرار شده است.
بررسی این حروف از آن جهت در علوم قرآنی اهمیت دارد که با نحوهٔ ادغام آواها در هنگام تلاوت ارتباط مستقیمی دارد. بر اساس قواعد، اگر دو حرف همسان کنار یکدیگر قرار گیرند و حرف اول بدون حرکت (ساکن) و حرف دوم دارای حرکت باشد، ادغام واجب رخ میدهد و دو حرف در یکدیگر ادغام شده و با تشدید خوانده میشوند.
ریشه این کلمه از واژه عربی «مثل» به معنای شبیه و نظیر گرفته شده است و در نقطه مقابل اصطلاحاتی چون حروف متجانسه، متقاربه و متباعده قرار میگیرد که درجات متفاوتی از تفاوت یا دوری در مخرج حروف را نشان میدهند.