یعنی چه
فصیحالملک یک ترکیب اصطلاحی و لقب دیوانی-تشریفاتی در تاریخ ایران است که از دو واژه عربی «فصیح» (خوشبیان و شیوا) و «الملک» (پادشاهی یا کشور) ساخته شده و در کل به معنای «سخنورِ فرمانروایی» یا «شیوامنشِ کشور» است.
تلفظ
این عبارت به صورت ترکیب اضافه عربی و با ضمهٔ حرف حاء و سکون لَام و مِیم تلفظ میشود: فَصيحُ الْمُلْک.
در جدول
در کلمات متقاطع، این عبارت معمولاً به عنوان پاسخ برای راهنمای «لقب شوریده شیرازی» یا «لقب خوشسخنِ کشور در دوره قاجار» کاربرد دارد و دقیقاً ۹ حرف دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن مفهوم این لقب رسمی، از واژگانی که به شیوایی کلام و گستره پادشاهی اشاره دارند استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای روان فارسی آن شامل تعابیری چون «خوشسخنِ مملکت»، «زبانآورِ دیار» و «سلطانِ سخنِ شیوا» است.
در قرآن
عین ترکیب «فصیحالملک» در قرآن کریم وجود ندارد. با این حال، ریشه بخش اول در آیه ۳۴ سوره قصص به صورت «أَفْصَحُ» (وَأَخِی هَارُونُ هُوَ أَفْصَحُ مِنِّی لِسَانًا) و واژه «الملک» به معنای فرمانروایی بارها در آیات مختلف ذکر شده است.
نماد چیست
این عبارت در فرهنگ و تاریخ ادبیات نمادی از اوج بلاغت، سخنوریِ رسمی، حکمت، و توانایی تسخیر دلها با نیروی کلام در کمال شیوایی است.
جمعبندی و توضیح کامل فصیح الملک
واژه «فصیحالملک» یک اصطلاح لغوی عام در زبان فارسی نیست، بلکه یک لقب دیوانی و اعطاییِ ارزشمند در دوره قاجار (به ویژه از سوی ناصرالدینشاه) به شمار میرفته است. این ترکیب از دو بخش عربی «فصیح» به معنای روشنگفتار و «الملک» به معنای کشور یا پادشاهی ترکیب شده و روی هم مفهوم «سخنور بزرگ کشور» را میرساند.
سرشناسترین شخصیت تاریخی که به این لقب مفتخر شد، حاج محمدتقی شیرازی معروف به «شوریده شیرازی» شاعر نابینا و نامدار اواخر دیار قاجار است. از این رو، این ترکیب علاوه بر معنای تحتاللفظی خود، هویت تاریخی مشخصی را در ادبیات ایران نمایندگی میکند.
در مجموع، این عبارت امروزه بیشتر در متون تاریخی، تذکرههای ادبی و به عنوان یک سؤال ۹ حرفی در جدولهای کلمات متقاطع کاربرد دارد و نمادی از فصاحتِ تام و نبوغ در شعر و سخنوری قلمداد میشود.