یعنی چه
طاق تاژ (یا طاق چهار بخش) یکی از سازههای طاقی هوشمندانه در معماری سنتی ایران است. این طاق از تقاطع دو طاق آهنگ (گهوارهای) با زاویه ۹۰ درجه در یک فضای چهارگوش ایجاد میشود. ویژگی مهم آن، پوشش دادن چهار دهانه و انتقال وزن سقف به جای دیوارها به چهار جرز یا ستون است که امکان ساخت طبقات بعدی را روی آن راحتتر میکند.
تلفظ
این اصطلاح از دو واژه «طاق» و «تاژ» (با ژای پیشبند) ترکیب شده و به صورت واژهبهواژه با کسر اضافه [tāq-e tāž] خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنمای «نوعی طاق در معماری سنتی» یا «طاق چهار بخش»، واژه ۶ حرفی «طاق تاژ» به عنوان پاسخ دقیق و استاندارد شناخته میشود.
به انگلیسی
در معماری غربی و متون انگلیسی، به این نوع پوشش سقف که از تقاطع دو طاق گهوارهای ایجاد میشود، Groin vault یا Cross vault میگویند.
به عربی
در مهندسی و معماری به زبان عربی، برای توصیف این طاق چهاروجهی از اصطلاحات «قبو متقاطع» یا «قبو متصالب» استفاده میشود.
به فارسی
در زبان فارسی اصیل و متون معماری سنتی، به این سازه «طاق چهار بخش»، «طاق چهار ترک»، «چارترکی» و «خیمهپوش» نیز میگویند. واژه «تاژ» در لغتنامههای کهن مانند دهخدا به معنی خیمه، چادر و سایبان آمده که به شکل ظاهری این طاق اشاره دارد.
نماد چیست
در نمادشناسی معماری ایرانی، طاق تاژ به دلیل هندسه چلیپایی (صلیبی) خود و هدایت فضایی از چهار وجه پایینی به یک نقطه مرکزی در سقف، نمادی از تجلی کثرت در وحدت و اتصال زمین (چهار ستون) به آسمان (راس طاق) محسوب میشود.
جمعبندی و توضیح کامل طاق تاژ
طاق تاژ یکی از شاهکارهای هندسی و مهندسی در معماری سنتی ایران است که با تقاطع دو طاق آهنگ پدید میآید. ریشه واژه «تاژ» به معنی خیمه و چادر است و به دلیل شباهت ساختار نهایی سقف به چادر، به این نام خوانده میشود. این سازه بار سنگین سقف را به جای دیوارهای طولی، به چهار نقطه یا ستون منتقل میکند، از این رو معماران میتوانستند دیوارهای جانبی را حذف کرده یا در آنها پنجرههای بزرگ ایجاد کنند.
بزرگترین مزیت فنی طاق تاژ این است که برخلاف طاقهای منحنی و گنبدی دیگر، به راحتی میتوان سطح بالایی آن را مسطح کرد و طبقات یا اشکوبهای بعدی ساختمان را روی آن بنا نهاد. نمونههای درخشان و تاریخی اجرای این طاق را میتوان در شبستان زمستانی مسجد جامع اصفهان و رواقهای مسجد جامع ورامین مشاهده کرد که پایداری و زیبایی هندسه ایرانی را به نمایش میگذارند.