یعنی چه
«لات و هبل» ترکیبی از نام دو بت بسیار معروف، قدرتمند و مورد احترام در شبهجزیره عربستان پیش از ظهور اسلام (دوران جاهلیت) است. این دو واژه در فرهنگ اسلامی و ادبیات فارسی به عنوان شاخصترین مظهر و نماد شرک، کفر، جهالت، عقاید باطل و پرستش معبودهای دروغینِ سرنگونشده به کار میروند.
تلفظ
واژه اول به صورت «لات» (Al-Lāt) با سکون تاء و واژه دوم به صورت «هُبَل» با ضمه روی حرف هاء و فتح باء تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، برای راهنماییهایی نظیر «بتهای معروف عرب جاهلی»، «نماد کفر پیش از اسلام» یا «دو بت مشهور مکه و طائف»، پاسخ دقیق و هفتحرفی «لات و هبل» است.
به انگلیسی
در متون انگلیسی و دینپژوهی غربی برای اشاره به این دو بت از عبارات فوق استفاده میشود.
به عربی
نام اصلی و تاریخی این دو بت در زبان عربی به همین صورت ثبت شده است.
به فارسی
معادل و برگردان مفهومی این ترکیب در زبان فارسی «بتهای بزرگ دوران جاهلیت» یا «معبودهای باطل پیش از اسلام» است که در اشعار شاعران کلاسیک نظیر سنایی و خاقانی به عنوان کنایه از سرنگونی کفر و تاریکی استفاده شده است.
نماد چیست
«لات» در اسطورههای عرب، بتی مؤنث و نماد باروری، مادرِ خدایان، زمین و تقدس طبیعت (مستقر در طائف) بود. در مقابل، «هبل» بزرگترین بت قریش درون کعبه، بتی مردانه از عقیق سرخ و نماد قدرت مطلق قبیلهای، جنگ و قضا و قدر آیینی بود که با تیرهای قرعهکشی (ازلام) در برابر آن فالگیری میکردند. در ادبیات فارسی، ترکیب هر دو با هم نماد جهل سرنگونشده و گمراهی است.
جمعبندی و توضیح کامل لات و هبل
عبارت «لات و هبل» یادآور نظام دینی و اسطورهای شبهجزیره عربستان در دوران پیش از اسلام است. «لات» یکی از سه بت مؤنث بزرگ (در کنار عزی و منات) بود که در طائف پرستش میشد و نام آن صراحتاً در سوره نجم آمده است. «هبل» نیز بت اعظم قریش به شکل مردی از عقیق سرخ بود که در درون یا بر بام کعبه قرار داشت و اگرچه نامش در قرآن نیامده، در تاریخ اسلام و جریان فتح مکه حضور پررنگی دارد.
این دو بت، قطبهای اصلی عبادی مشرکان مکه و قبایل اطراف را تشکیل میدادند. با ظهور اسلام و فتح مکه، این بتها به دست پیامبر اسلام (ص) و حضرت علی (ع) در هم شکسته و نابود شدند. از همین رو، ترکیب این دو نام در فرهنگ و ادبیات فارسی به نمادی از مذهب باطل، شرک، کفر فروپاشیده و تاریکیِ جهالت تبدیل شد که در برابر نور توحید و حقیقت قرار میگیرد.