معنی
ارتجالاً در لغت به معنی انجام دادن کار، سرودن شعر یا ایراد سخنرانی در همان لحظه و بدون هیچگونه تمرین، نوشته یا آمادگی از پیش تعیینشده است.
یعنی چه
این واژه زمانی به کار میرود که فرد بدون تفکر طولانی یا تدارک دیدن متن و نقشهای، به محض مواجهه با موقعیت، شروع به صحبت یا پاسخدهی میکند. این کلمه موقعیتهای کلاسیک و رسمی سخنوری یا شعرگویی بدون پیشنویس را توصیف میکند.
تلفظ
این کلمه با کسر الف و سکون راء و تاء، فتح جيم و الف تنویندار در آخر به صورت «اِرتِجالاً» تلفظ میشود که تنوین نصب آن نشاندهنده قید بودن واژه است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، کلمه ۷ حرفی «ارتجالا» به عنوان پاسخ برای راهنماهایی همچون «بدون آمادگی قبلی»، «بیدرنگ در سخن» یا «به صورت بداهه» شناخته میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی از واژههایی مانند Impromptu یا Extempore برای بیان حالت سخنرانی یا عملکرد بدون تدارک قبلی استفاده میشود.
به عربی
این واژه اساساً ریشه عربی دارد و از باب افتعال (ر-ج-ل) گرفته شده است و در خود زبان عربی نیز دقیقاً به همین معنای بدیههگویی کاربرد دارد.
به فارسی
در برگردان خالص فارسی، میتوان از قیدهایی مانند «بدیهتاً»، «بیدرنگ»، «درلحظه» یا اصطلاح عامیانهتر «روی پای خود و بیمقدمه» برای رساندن مفهوم ارتجالاً استفاده کرد.
جمعبندی و توضیح کامل ارتجالا
واژه «ارتجالاً» یک قید حالتی با ریشه عربی است که وارد زبان فارسی شده و به عملکردها یا سخنانی اشاره دارد که کاملاً در لحظه، بدون پیشنویس، فکر قبلی یا آمادگی تدارک دیده شده انجام میشوند. ریشه این کلمه به واژه «رِجْل» (پا) بازمیگردد و کنایه از کاری است که فرد روی پای خود و بدون تکیه بر ابزار یا یادداشتهای کمکی جلو میبرد.
در ادبیات و هنر، ارتجالاً سخن گفتن یا شعر سرودن نشانه خلاقیت ذهنی بالا، تسلط بینظیر بر واژگان و سرعت انتقال مفاهیم توسط گوینده است. فردی که ارتجالاً کلامی را جاری میکند، تکیهای بر مکتوبات ندارد و بر اساس الهام و توانایی آنی خود مخاطب را تحت تاثیر قرار میدهد.
امروزه این واژه در متون رسمی، ادبی و همچنین به عنوان یکی از کلمات پرکاربرد در طراحهای جدول کلمات متقاطع برای معانیِ معادلِ بداههپردازی و بیدرنگ سخن گفتن استفاده میشود و جایگاه خود را به عنوان یک اصطلاح دانشنامهای حفظ کرده است.