یعنی چه
این عبارت ترکیبی از دو واژه عربی «ایضاً» (نیز، همچنین) و «له» (برای او) است. در متون قدیمی، فقهی، ادبی و کتابهای خطی زمانی استفاده میشود که نویسنده میخواهد حکم، شعر، یا روایتی دیگر را بدون تکرار نام، به همان نویسنده یا شاعر قبلی نسبت دهد؛ معادل اصطلاح «و نیز از اوست».
تلفظ
این عبارت واژهای عربی است که در زبان فارسی با تنوینِ بخش اول تلفظ میشود؛ یعنی «ایضاً» با صدای «اَن» در پایان و «لَهُ» با فتحه روی لام و ضمه یا اشباع روی هاء.
در جدول
در کلمات متقاطع و جداول شرح در متن، این واژه معمولاً با راهنمای «همچنین برای او در متون کهن» یا «نیز از او» طراحی میشود و شمارش حروف آن بدون احتساب تنوین، ۶ حرف است.
به انگلیسی
در متون علمی و ارجاعات نگارشی انگلیسی، وقتی بخواهند مطلبی را به همان نویسنده قبلی ارجاع دهند از واژه Ibid یا Ditto استفاده میکنند که نزدیکترین معادل کاربردی برای «ایضا له» است.
به فارسی
از آنجا که این عبارت یک ترکیب عربیِ مستعمل در فارسی است، نزدیکترین برگردانهای ساختاری و معنایی آن در زبان فارسی عباراتی چون «برای او هم»، «همان برای او» و «عیناً از او» هستند.
در قرآن
اگرچه واژه «له» (برای او) به کرات در آیات قرآن مجید به کار رفته، اما کلمه «ایضاً» و ترکیب مشخص «ایضا له» در متن قرآن وجود ندارد و این عبارت یک اصطلاح نگارشی، ادبی و فقهی است که در دورانهای بعدی رواج یافته است.
نماد چیست
در سنت نسخهنویسی و تصحیح متون قدیمی، کاتبان برای سرعت در نگارش و جلوگیری از تکرار نام شاعر یا مؤلف، در حاشیه یا متن کتاب از علامت اختصاری «ضله» (برگرفته از ایضا له) استفاده میکردند که نوعی نماد سنتی تکرار یا ارجاع محسوب میشود.
جمعبندی و توضیح کامل ایضا له
عبارت «ایضا له» یک ترکیب اصطلاحی عربی متشکل از دو بخش «ایضاً» به معنای همچنین یا نیز، و «له» به معنای برای او یا متعلق به او است. این اصطلاح اگرچه ریشه در زبان عربی دارد، اما سهم بزرگی در ادبیات مکتوب، متون فقهی، دفاتر اداری کهن و دیوانهای شعر فارسی ایفا کرده است. کاربرد اصلی آن، جلوگیری از تکرار مکررات و رعایت اختصار در نگارش است.
هنگامی که یک نویسنده یا کاتب میخواست چند اثر، شعر یا حکم مختلف از یک شخص واحد را پشت سر هم نقل کند، پس از ذکر نام او در مرتبه اول، برای دفعات بعدی از عبارت «ایضا له» استفاده میکرد تا نشان دهد مطلب بعدی نیز متعلق به همان شخص است. این عبارت در دنیای امروز معادل نشانههای ارجاع و اصطلاحات کتابشناختی مانند Ibid یا علائم اختصاری تکرار (مانند علامت جفتکوتیشن در جدولها) است.