یعنی چه
زیادهخواهی به معنای تمایل شدید و افراطی به داشتن مال، قدرت یا هر چیز دیگری بیش از حد کفایت و فراتر از حق یا نیاز واقعی است؛ حالتی که در آن شخص به سهم قانونی و منطقی خود قانع نیست و معمولاً بار معنایی منفی دارد.
تلفظ
این واژه از ترکیب «زیاده» (وامواژه عربی به معنی افزون) و «خواهی» (از مصدر فارسی خواستن + ی حاصل مصدر) ساخته شده است.
در جدول
در حل جدول کلمات متقاطع، برای این مفهوم واژههایی مانند حرص، طمع، آز، آزمندی، تکاثر و فزونخواهی به کار میروند. خود واژه «زیاده خواهی» دقیقاً ۱۰ حرف دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژه Greed رایجترین معادل برای طمع و زیادهخواهی است. واژه Avarice برای آزمندیهای بسیار شدید مالی و مادی به کار میرود.
به عربی
در زبان عربی متناسب با نوع و شدت زیادهخواهی از واژگان متعددی استفاده میشود که جشع و تکاثر دقیقترین معادلهای مفهومی آن هستند.
در قرآن
هرچند واژه ترکیبی «زیادهخواهی» مستقیماً در قرآن نیست، اما مفاهیم آن دقیقاً ذکر شده است؛ مانند آیه ۱۵ سوره مدثر: «ثُمَّ يَطْمَعُ أَنْ أَزِيدَ» (سپس طمع دارد بر او بیفزایم)، آیه ۱ سوره تکاثر: «أَلْهَاكُمُ التَّكَاثُرُ» (افزونطلبی شما را غافل کرد) و آیه ۱۹ سوره معارج که انسان را «هلوع» (حریص و کمطاقت) معرفی میکند.
جمعبندی و توضیح کامل زیاده خواهی
زیادهخواهی یک ویژگی اخلاقی و رفتاری منفی است که بر پایه خواستنِ فراتر از حق، نیاز یا شایستگی استوار است. این واژه از ترکیب بخش عربی «زیاده» و بخش فارسی «خواهی» شکل گرفته و در فرهنگ اخلاقی و ادبیات فارسی همواره در تقابل مستقیم با مفهوم ارزشمند «قناعت» و «مناعت طبع» قرار میگیرد. در نمادشناسی فرهنگی، این حالت روحی ناآرام به آب دریا تشبیه میشود که انسان حریص هرچه بیشتر از آن بنوشد، تشنهتر میشود.
از دیدگاه جامعهشناختی و روانشناختی، زیادهخواهی ریشه در نارضایتی درونی و نفس سیریناپذیر دارد که میتواند به تضییع حقوق دیگران، تجاوز از حد قانونی و بروز رفتارهایی مانند طمع و اسراف منجر شود. در کتابهای لغت و متون کهن، واژگانی نظیر آز، آزمندی، فزونخواهی و تکاثر به عنوان مترادفهای اصلی این اصطلاح معرفی شدهاند که همگی نشاندهنده خروج از حد اعتدال و میانهروی هستند.