یعنی چه
ذالجوشن (که به صورتهای ذوالجوشن و ذیالجوشن نیز در اعرابهای مختلف کاربرد دارد) یک ترکیب اضافهٔ عربی است. این واژه از دو بخش «ذو/ذا/ذی» به معنی صاحب و دارنده، و «جوشن» به معنی زره و خفتان تشکیل شده است. در تاریخ اسلام، این کلمه لقب اَوْس بن اَعور (شرحبیل ضبابی)، پدر شمر بن ذیالجوشن بوده است. دلیل این نامگذاری را اعطای زرهی از سوی پادشاه ایران (انوشیروان) به او دانستهاند که باعث شد او نخستین فرد از عرب باشد که جوشن به تن کرد.
تلفظ
این کلمه ترکیبی از «ذا» (مفعولی/منصوبِ ذو) و «الجوشن» است که در تلفظ روان فارسی به صورت [ذالْجَوْشَن] خوانده میشود. واژهٔ جوشن نیز با فتح جیم و سکون واو تلفظ میگردد.
در جدول
در مسابقات شرح در متن و جدول کلمات متقاطع، اگر به عنوان راهنما عبارت «صاحب زره یا لقب پدر شمر» آمده باشد، پاسخ دقیق آن واژه ۷ حرفی «ذالجوشن» (یا در صورت تناسب خانهها «ذوالجوشن») است.
به انگلیسی
برای نگارش این اسم خاص تاریخی در زبان انگلیسی از صورت قلمگردانی شدهٔ آن استفاده میشود، اما برای بیان مفهوم لغوی آن عباراتی که به فرد زرهپوش یا دارندهٔ زره اشاره دارند به کار میروند.
به فارسی
اگر بخواهیم این ترکیب عربی را به واژگان اصیل فارسی برگردانیم، بهترین معادلها «زرهپوش»، «صاحبزره»، «زرهدار» و «دارندهٔ خفتان» هستند. لازم به ذکر است که خود کلمه «جوشن» در اصل یک واژهٔ وامگرفته شده از زبانهای ایرانی باستان (پهلوی و فارسی میانه) است که وارد زبان عربی شده بود.
در قرآن
ترکیب «ذالجوشن» یا واژهٔ «جوشن» اصلاً در متن قرآن کریم به کار نرفته است. البته در کتابهای ادعیه مذهبی، دعاهای مشهوری به نام «جوشن کبیر» و «جوشن صغیر» وجود دارد، اما این نامگذاریها ربطی به آیات قرآن ندارند.
نماد چیست
در ادبیات فارسی، فرهنگ عامه و متون مذهبی، به دلیل وابستگی شدید این لقب به شخصیت «شمر بن ذیالجوشن» (از مسببان اصلی فاجعه کربلا)، این کلمه به نماد مطلقِ بیرحمی، ظلم و قساوت قلب تبدیل شده است؛ به طوری که در ضربالمثلها افراد بسیار سنگدل را به آن تشبیه میکنند.
جمعبندی و توضیح کامل ذالجوشن
واژهٔ «ذالجوشن» (یا ذوالجوشن/ذیالجوشن) یک ترکیب اضافهٔ عربی به معنی تحتاللفظی «صاحب زره» یا «فرد زرهپوش» است. در تاریخ اسلام، این کلمه لقب اوس بن اعور، پدر شمر بن ذیالجوشن بوده است؛ طبق روایات تاریخی، از آنجا که انوشیروان پادشاه ایران زرهی به او هدیه داده بود و او نخستین فرد در میان عرب بود که چنین پوشش آهنی را به تن کرد، به این لقب مشهور شد.
این واژه در متن قرآن کریم نیامده است و در زبان فارسی کاربرد عمومی یا مثبت ندارد. امروزه در پهنهٔ ادبیات، تاریخ و فرهنگ عامه، این نام به واسطهٔ عملکرد شمر در واقعه کربلا، بار معنایی کاملاً منفی به خود گرفته و به نماد و ضربالمثلی برای سنگدلی، ستمکاری، قساوت قلب و شقاوت عظیم تبدیل شده است.