یعنی چه
قطمیر در لغت به معنای پوستهٔ سپید، نازک و شفافی است که روی هستهٔ خرما را پوشانده است. در کاربرد به عنوان کنایه و مَثَل، به هر چیز بسیار کوچک، کممقدار، ناچیز و بیارزش اشاره دارد که مایهٔ مالکیتی ندارد.
تلفظ
این واژه به کسر قاف و سکون طاء تلفظ میشود: قِطْ مِیر.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، این واژه معمولاً با راهنماهایی چون «پوست هسته خرما»، «کنایه از چیز ناچیز و اندک» یا «نام سگ اصحاب کهف» به کار میرود و پاسخ آن ۵ حرف دارد.
به انگلیسی
در ترجمههای اصطلاحی و قرآنی، از عبارت pellicle of a date stone نیز برای رساندن معنای دقیق لغوی آن استفاده میشود.
به عربی
این کلمه ریشه اصیل عربی دارد (ق ط م ر) و در همین زبان نیز به غشای هسته خرما و کنایه از مال یا حق ناچیز اطلاق میشود.
به فارسی
در برگردانهای دقیق فارسی به آن «پوستک هسته خرما» میگویند و در اصطلاح عامیانه و کنایی فارسی، معادل واژههایی چون پشیز، ذره، اندک، ناچیز و کممقدار است.
در قرآن
این واژه تنها یک بار در قرآن کریم در سوره فاطر آیه ۱۳ آمده است: «وَالَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ مَا يَمْلِكُونَ مِنْ قِطْمِيرٍ»؛ یعنی و کسانی را که جز او میخوانید و میپرستید، حتی مالک پوستِ هستهٔ خرمایی هم نیستند. این تعبیر برای نشان دادن نهایت ناتوانی معبودان غیرالهی است.
نماد چیست
قطمیر در فرهنگ قرآنی و ادبی نماد فقر مطلق، دستخالی بودن و ناچیزی مادی در برابر عظمت خداوند است. از سوی دیگر، در تفاسیر و ادبیات فارسی (مانند اشعار سعدی)، قطمیر نام سگ اصحاب کهف دانسته شده و در این سیاق، نماد وفاداری، تحول روحی و برکتِ همنشینی با نیکان است.
جمعبندی و توضیح کامل قطمیر
واژه «قطمیر» یک وامواژهٔ عربی در زبان فارسی است که در اصل به پوستهٔ شفاف، نازک و سپیدی که هستهٔ خرما را دربرمیگیرد، اطلاق میشود. این کلمه در فرهنگ اسلامی و ادبیات فارسی، به عنوان یک واحد سنجش کنایی برای اشاره به کمترین، بیارزشترین و ناچیزترین مقدار ممکن از هر چیز به کار میرود و در کنار واژههای «نقیر» و «فتیل» مجموعه سهگانه مثلهای قرآنی را برای بیان کوچکی یک امر تشکیل میدهد.
علاوه بر کاربرد قرآنی آن در سوره فاطر که بر عدم مالکیت معبودان باطل حتی به اندازه یک پوست هسته خرما تاکید دارد، این واژه در سنت روایی و ادبیات عرفانی ایران شهرت دیگری نیز دارد. در این متون، قطمیر نام سگ اصحاب کهف معرفی شده است که به سبب چند روز همنشینی و پاسبانی از مردان خدا، مرتبهای والا یافت و در ادبیات به نماد بارز وفاداری و تاثیر همنشین صالح تبدیل شد.