یعنی چه
«قوت لایموت» به مقدار بسیار اندک غذا، روزی یا جیره اساسی زندگی گفته میشود که شخص را صرفاً از گرسنگی شدید، فقر مفرط و مرگ نجات میدهد و هیچگونه جنبه رفاهی یا سیر شدن کامل در آن نیست. نکته مهم املایی و تلفظی آن این است که بخش اول واژه «قُوت» (با ضمه و بدون تشدید) به معنی خوراک است و نباید با «قُوّت» (به معنی نیرو) اشتباه شود.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب به صورت [قُوتِ لا یَ مُوت] است. واژه اول با ضمه حرف قاف (قُ) تلفظ میشود و واژه دوم نیز از حرف نفی «لا» و فعل مضارع «یَموت» تشکیل شده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ به راهنمای «روزی اندک در حد نمردن» یا «حداقل معاش»، کلمه ۹ حرفی «قوت لایموت» است. طعام کفاف یا بخور و نمیر نیز از دیگر پاسخهای احتمالی هستند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی از اصطلاحات مربوط به حداقلهای معیشتی و مبالغ یا جیرههای بسیار ناچیز برای رساندن این مفهوم استفاده میشود.
به عربی
هرچند اجزای این کلمه کاملاً عربی هستند، اما ترکیب «قوت لایموت» یک اصطلاح ساختهشده در زبان فارسی است. در زبان عربی فصیح برای بیان این مفهوم از تعابیر فوق استفاده میشود.
به فارسی
برگردانها و واژههای معادل خالص یا رایج فارسی برای این اصطلاح عبارتاند از: بخور و نمیر، روزی اندک، خواربار ناچیز، زادِ اندک، آذوقه ابتدایی و جیره بقا. متضادهای آن نیز اصطلاحاتی چون خوان یغما، سور و سات، طعام ملوکانه و رفاه فراوان هستند.
در قرآن
ترکیب «قوت لایموت» به صورت یک اصطلاح ترکیبی در آیات قرآن مجید وجود ندارد. با این حال، ریشه بخش اول آن یعنی «قوت» به صورت جمع در آیه ۱۰ سوره فصلت آمده است: «وَقَدَّرَ فِيهَا أَقْوَاتَهَا» (و روزیهای اهل زمین را در آن مقدر فرمود). همچنین مفاهیم مشابهی مانند رزق، طعام و معاش بارها در قرآن برای اشاره به روزی تکرار شدهاند.
نماد چیست
در فرهنگ، جامعهشناسی و ادبیات فارسی، این واژه نمادی از فقر مفرط، زندگی کارگری و ضعیف، قناعت از روی ناچاری و حداقل امکانات ممکن برای استمرار حیات است. در داستانها و متون تاریخی، پارهنانی خشک یا نان جو معمولاً به عنوان مظهر مادی قوت لایموت توصیف میشود.
جمعبندی و توضیح کامل قوت لایموت
اصطلاح «قوت لایموت» یک ترکیب کنایی و بسیار پرکاربرد در فرهنگ و ادبیات فارسی است که ریشه در کلمات عربی دارد. این واژه به طور دقیق به معنای جیره غذایی یا روزیِ بسیار ناچیز و مختصری است که تنها فایدهاش، نجات دادن فرد از چنگال مرگ و گرسنگی مفرط است. در ساختار این کلمه، «قُوت» با ضمه به معنای طعام و «لا یموت» به معنای نمیمیرد است؛ یعنی غذایی که با خوردن آن، فرد از مرگ نجات مییابد و زنده میماند.
بسیاری از افراد در تلفظ یا نگارش این کلمه دچار اشتباه میشوند و آن را با «قُوّت» (به معنی نیرو و قدرت) اشتباه میگیرند، در حالی که این اصطلاح هیچ ارتباطی به توان بدنی ندارد و صرفاً به کمیت ناچیز خوراک اشاره میکند. در ادبیات فارسی و زبان عامه، عبارت «بخور و نمیر» دقیقترین و صمیمیترین معادل برای قوت لایموت به شمار میرود و وضعیت اقتصادی دشوار یا قناعت اجباری را به تصویر میکشد.